Ағылшын тіліндегі шартты сөйлемдер: 4 түрі, ережелері және нақты мысалдар

Иә, ағылшын тіліндегі шартты сөйлемдердің төрт түрін де олардың құрылымы мен қолданылуы арқылы оңай түсіндіруге болады. Олар – Zero, First, Second және Third Conditional. Әрқайсысы шынайы фактілерден бастап, болашақтағы ықтимал оқиғаларға, гипотетикалық сценарийлерге және өткен шақтағы өкініштерге дейінгі әртүрлі мүмкіндіктерді талқылауға арналған.

Шартты сөйлемдерді меңгеру – ағылшын тілін еркін сөйлеуге жасалған үлкен қадам. «If-clause» (шартты бағыныңқы) және «main clause» (негізгі сөйлем) бөліктерінен тұратын бұл ерекше сөйлемдер себеп-салдар байланысын, мүмкіндіктерді және қияли жағдайларды сипаттауға көмектеседі. Ағылшын тіліндегі шартты сөйлемдердің барлық төрт түрін түсіну күрделі ойларды дәл жеткізуге және ана тілінде сөйлейтін адам сияқты естілуге мүмкіндік береді. Ендеше, әрқайсысын жеке-жеке қарастырайық.

Ағылшын тіліндегі шартты сөйлем дегеніміз не?

Оларды талдамас бұрын, негізгі құрылымын еске түсірейік. Шартты сөйлем әдетте екі бөліктен тұрады:

• 'If' clause (шарт): Бұл бөлік шартты немесе мүмкіндікті білдіреді (мысалы, *If it rains...* / *Егер жаңбыр жауса...*).
• Main clause (нәтиже): Бұл бөлік сол шарттың нәтижесін немесе салдарын көрсетеді (мысалы, *...the ground gets wet.* / *...жер су болады.*).

Бұл екі бөліктің орнын мағынасын өзгертпестен ауыстыруға болады. Тек есіңізде болсын: егер 'if' clause бірінші келсе, үтір қою керек. Егер main clause бірінші келсе, үтір қажет емес (мысалы, *The ground gets wet if it rains.*).

Ағылшын тіліндегі шартты сөйлемдердің төрт түрі қалай құрылады?

Шартты сөйлемнің әр түрі белгілі бір мағынаны білдіру үшін етістік шақтарының әртүрлі үйлесімін пайдаланады. Төменде әрқайсысының қалай жұмыс істейтінін нақты мысалдармен көрсетейік.

Zero Conditional: Фактілер мен жалпы шындықтар үшін

Zero Conditional ғылыми фактілер, жалпы шындықтар немесе әдеттер сияқты үнемі рас болатын нәрселерді айту үшін қолданылады.

Құрылымы: If + Present Simple, ... Present Simple.

Оны былай түсінуге болады: *Бұл орындалғанда, анау орындалады.*

Өмірден мысалдар:

• If you heat water to 100 degrees Celsius, it boils. (Егер суды 100 градусқа дейін қыздырсаңыз, ол қайнайды.)
• Plants die if they don't get enough water. (Өсімдіктерге су жеткіліксіз болса, олар өледі.)
• When I drink too much coffee, I can't sleep at night. (Мен көп кофе ішкен кезде, түнде ұйықтай алмаймын.)

First Conditional: Болашақтағы шынайы мүмкіндіктер үшін

First Conditional болашақтағы шынайы жағдайлар туралы айту үшін қолданылады. Ол ықтимал болашақ шартты және оның ықтимал нәтижесін сипаттайды.

Құрылымы: If + Present Simple, ... will + негізгі етістік.

Оны былай түсінуге болады: *Егер бұл орындалса, анау орындалады.*

Өмірден мысалдар:

• If you study for the test, you will pass. (Егер емтиханға дайындалсаң, оны тапсырасың.)
• If it rains tomorrow, we will cancel the picnic. (Егер ертең жаңбыр жауса, біз пиникті тоқтатамыз.)
• She will miss the train if she doesn't leave soon. (Егер ол тезірек шықпаса, пойызға кешігіп қалады.)

Second Conditional: Осы немесе болашақ шақтағы қияли жағдайлар үшін

Second Conditional осы немесе болашақ шақтағы гипотетикалық, қияли немесе екіталай жағдайлар туралы айту үшін қолданылады. Сондай-ақ, кеңес беру үшін жиі пайдаланылады.

Құрылымы: If + Past Simple, ... would + негізгі етістік.

*Ерекше ескерту:* 'If' clause бөлігінде барлық жақтар үшін (I, he, she, it) 'were' қолдану грамматикалық тұрғыдан дұрыс болып саналады, әсіресе «If I were you...» (Мен сенің орныңда болсам...) тіркесінде. Бұл subjunctive mood (бұйрық райының ерекше түрі) деп аталады.

Өмірден мысалдар:

• If I won the lottery, I would travel the world. (Егер лотереядан ұтсам, әлемді саяхаттар едім. - Ұтуым екіталай.)
• If I were you, I would tell him the truth. (Мен сенің орныңда болсам, оған шындықты айтар едім. - Кеңес беру.)
• What would you do if you had a superpower? (Егер сенің суперкүшің болса, не істер едің?)

Third Conditional: Өткен шақтағы орындалмаған әрекеттер мен өкініштер үшін

Third Conditional толығымен өткен шаққа қатысты. Біз оны өткенде орындалмаған жағдайды және оның ықтимал нәтижесін елестету үшін қолданамыз. Көбінесе өкінішті білдіру үшін пайдаланылады.

Құрылымы: If + Past Perfect (had + past participle), ... would have + past participle.

Оны былай түсінуге болады: *Егер бұл орындалғанда, анау орындалар еді.*

Өмірден мысалдар:

• If I had studied harder, I would have passed the exam. (Егер мен жақсырақ оқығанымда, емтиханды тапсырар едім. - Жақсы оқымадым, сондықтан тапсыра алмадым.)
• We would have arrived on time if we hadn't missed the bus. (Егер автобустан қалып қоймағанымызда, уақытында жетер едік.)
• If she had known you were coming, she would have baked a cake. (Егер ол сенің келетініңді білгенде, торт пісірер еді.)

Ағылшын тіліндегі шартты сөйлемнің барлық түрін үйрену не үшін маңызды?

Бұл құрылымдарды үйрену тек грамматикалық тесттерден өту үшін ғана емес, сонымен қатар қарым-қатынас үшін де қажет. Шартты сөйлемдерді дұрыс қолдану сізге келесі мүмкіндіктерді береді:

• Жоспарлар мен баламаларды талқылау: (First Conditional)
• Армандарды білдіру және кеңес беру: (Second Conditional)
• Өкініштер мен өткен шақтағы мүмкіндіктер туралы айту: (Third Conditional)
• Фактілер мен әдеттерді баяндау: (Zero Conditional)

Қысқаша айтқанда, оларды меңгеру ойыңызды тереңірек және кеңірек жеткізуге жол ашады.

Жиі Қойылатын Сұрақтар (ЖҚС)

Шартты сөйлемнің түрлерін бір сөйлемде араластырып қолдануға бола ма? Иә, оларды «mixed conditionals» (аралас шартты сөйлемдер) деп атайды. Жиі кездесетін түрі – өткен оқиғаның қазіргі кезге қалай әсер ететінін көрсету үшін үшінші шарттың 'if-clause' бөлігін екінші шарттың 'main clause' бөлігімен біріктіру. Мысалы: «If I had taken that job, I would be living in London now.» (Егер мен сол жұмысты қабылдағанымда, қазір Лондонда тұрар едім.)

First және Second Conditional арасындағы басты айырмашылық неде? Негізгі айырмашылық – шынайылық деңгейінде. First Conditional болашақтағы нақты, болуы мүмкін оқиғаны талқылайды («If I save money, I will buy a car» / «Егер ақша жинасам, көлік сатып аламын»), ал Second Conditional болашақтағы қияли немесе болуы екіталай оқиғаны сипаттайды («If I had a million dollars, I would buy a car» / «Егер менің миллион долларым болса, көлік сатып алар едім»).

Шартты сөйлемдерде үнемі 'if' сөзін қолдану керек пе? Жоқ, шартты білдіру үшін 'when', 'unless', 'as long as' және 'provided that' сияқты басқа сөздерді де қолдануға болады. 'When' сөзі оқиғаның сөзсіз болатынына сенімді болғанда Zero Conditional-да жиі қолданылады. 'Unless' сөзі 'егер ... болмаса' деген мағынаны білдіреді (мысалы, «I won't go unless you come with me.» / «Сен менімен бармасаң, мен бармаймын.»).

Second Conditional-да неге 'was' орнына 'were' қолданылады? Барлық жақтар үшін 'were' қолдану (мысалы, «If I were you,», «If he were here») – бұл subjunctive mood-тың дұрыс формасы. Бұл ерекше етістік формасы жағдайдың шынайы емес, гипотетикалық екенін білдіреді. Бейресми сөйлеуде 'was' сөзін естуіңіз мүмкін, бірақ ресми жазбаша жұмыстар мен емтихандарда 'were' әрқашан дұрыс нұсқа болып саналады.