Ағылшын тіліндегі 'a', 'an' және 'the' артикльдерін дұрыс қолдану үшін, жалпылама, белгісіз, жекеше түрдегі саналатын зат есімдер үшін 'a' немесе 'an' қолданыңыз. Ал сөйлесуші екі тарапқа да белгілі, нақты зат есімдер үшін 'the' қолданылады. 'A' немесе 'an' артиклін таңдау келесі сөздің бірінші әрпіне емес, оның дыбысталуына байланысты болады.
Ағылшын тілінің артикльдері бұл тілді жаңадан үйренушілер үшін ең қиын грамматикалық тақырыптардың бірі болуы мүмкін. Неліктен біз *a car* дейміз, бірақ *an apple* дейміз? Қашан *the moon* деп айту дұрыс болады? Уайымдамаңыз! Бұл кішкентай, бірақ маңызды сөздерді бірнеше қарапайым ережені үйренген соң қолдану оңай болып көрінеді. Бұл нұсқаулықта біз сіздің сенімділігіңізді арттыру үшін ағылшын тіліндегі a, an, the артикльдерін қалай қолдану керектігін қарапайым мысалдармен түсіндіреміз.
'A' және 'an' белгісіздік артикльдері деген не және олар қашан қолданылады?
'A' және 'an' белгісіздік артикльдері деп аталады. 'Белгісіздік' сөзі 'нақты емес' немесе 'жалпы' дегенді білдіреді. Сіз оларды жекеше түрдегі саналатын зат есім туралы бірінші рет айтқанда немесе белгілі бір заттың нақты біреуін емес, кез келген түрін меңзегенде қолданасыз.
Мысалы, егер сіз "I want a cookie" десеңіз, сіз нақты бір печеньені емес, *кез келген* печеньені қалайтыныңызды білдіресіз.
'A' артиклін қашан қолдану керек?
Ереже қарапайым: 'a' артиклін дауыссыз дыбыстан басталатын сөздің алдында қолданыңыз.
- I need a pen. (Маған қалам керек.)
- She bought a new car. (Ол жаңа көлік сатып алды.)
- He is a university student. (Абайлаңыз! 'University' сөзі 'ю' [j] дыбысынан басталады, бұл – дауыссыз дыбыс.)
- That is a one-way street. ('One' сөзі 'у' [w] дауыссыз дыбысынан басталады.)
'An' артиклін қашан қолдану керек?
'An' артиклін дауысты дыбыстан (a, e, i, o, u дыбыстары) басталатын сөздің алдында қолданыңыз.
- Can I have an apple? (Маған алма алуға бола ма?)
- He saw an elephant at the zoo. (Ол хайуанаттар бағында піл көрді.)
- We have an hour before the movie starts. (Кино басталғанға дейін бір сағатымыз бар. 'Hour' сөзіндегі 'h' әрпі оқылмайды, сондықтан сөз дауысты дыбыстан басталады.)
- She has an MBA. ('M' әрпі 'эм' деп айтылады, яғни дауысты дыбыстан басталады.)
Есіңізде болсын, бастысы әріп емес, дыбыс!
Ағылшын тілінде 'the' белгілілік артиклін қалай қолданамыз?
'The' – белгілілік артиклі. 'Белгілілік' сөзі 'нақты' немесе 'айрықша' деген мағынаны білдіреді. Сіз 'the' артиклін сөйлесуші екі тарапқа да қай адам, орын немесе зат туралы айтылып жатқаны нақты белгілі болған кезде қолданасыз. Оны жекеше, көпше және саналмайтын зат есімдермен де қолдануға болады.
Міне, 'the' артиклін қолданудың негізгі жағдайлары:
- Бір нәрсе бұрын айтылған кезде:
- "I saw a dog in the park. The dog was chasing a ball." (Мен саябақта ит көрдім. Сол ит допты қуып жүрді.)
- Бір нәрсенің жалғыз данасы болғанда:
- The sun is very bright today. (Бүгін күн өте жарық.)
- We looked at the moon through a telescope. (Біз айға телескоппен қарадық.)
- Сөйлесу барысында барлығына белгілі нақты зат туралы айтқанда:
- "Could you please close the door?" (Есікті жаба аласыз ба? – Екеумізге де қай есік екені белгілі.)
- "I'm going to the post office." (Мен поштаға барамын. – Жергілікті пошта бөлімшесі.)
- Күшейтпелі шырайлармен (мысалы, best, worst, tallest):
- It was the best day of my life. (Бұл менің өмірімдегі ең жақсы күн болды.)
- Mount Everest is the highest mountain in the world. (Эверест – әлемдегі ең биік тау.)
- Белгілі бір географиялық атаулармен (мысалы, өзендер, мұхиттар, тау жоталары және кейбір елдер):
- The Nile River is in Africa. (Ніл өзені Африкада орналасқан.)
- The United Kingdom is made up of four countries. (Ұлыбритания төрт елден тұрады.)
Қандай жағдайда артикль мүлдем қолданылмайды?
Кейде ешқандай артикль қолданбау – дұрыс таңдау. Бұл жиі 'нөлдік артикль' деп аталады.
- Жалпы мағынадағы көпше түрдегі саналатын зат есімдермен:
- I love dogs. (Мен иттерді жақсы көремін. – Жалпы иттер, нақты иттер емес)
- Computers have changed the world. (Компьютерлер әлемді өзгертті.)
- Көптеген саналмайтын зат есімдермен (мысалы, water, advice, information, rice):
- I need to drink more water. (Маған көбірек су ішу керек.)
- She gave me excellent advice. (Ол маған керемет кеңес берді.)
- Көптеген елдердің, қалалардың, көшелердің, тілдердің және жеке таулардың атауларымен:
- He lives in Japan. (Ол Жапонияда тұрады.)
- They speak Spanish at home. (Олар үйде испанша сөйлейді.)
Қорытынды: Тәжірибе бәрін жеңеді
Ағылшын тілінің грамматикасын меңгерудің ең жақсы жолы – үнемі жаттығу. Бастапқыда қателесуіңіз мүмкін, бірақ бұл сізді тоқтатпауы керек. 'Нақты' ('the') немесе 'жалпы' ('a'/'an') мағынаны білдіріп тұрғаныңызға назар аудару арқылы сіз тез дамисыз. Ағылшын тіліндегі a, an, the артикльдерін қалай қолдану керектігін меңгеру – ана тілінде сөйлейтін адам сияқты сөйлеуге жасалған үлкен қадам. Тыңдауды, оқуды және қолданып көруді жалғастырыңыз!
Жиі Қойылатын Сұрақтар (ЖҚС)
Неліктен 'a university' дейміз, бірақ 'an uncle' деп айтамыз?
Барлығы сөздің бірінші әрпіне емес, дыбысына байланысты. 'University' сөзі 'ю' [j] дыбысынан басталады, бұл – дауыссыз дыбыс, сондықтан 'a' қолданамыз. 'Uncle' сөзі 'а' [ʌ] дыбысынан басталады, бұл – дауысты дыбыс, сондықтан 'an' қолданамыз.
'The' артиклін көпше түрдегі зат есімдермен қолдануға бола ма?
Иә, әрине. Сіз 'the' артиклін нақты, белгілі бір топқа сілтеме жасағанда көпше түрдегі зат есімдермен қолданасыз. Мысалы, "I like the dogs that live next door" (Маған көрші тұратын иттер ұнайды) нақты иттерге қатысты, ал "I like dogs" (Мен иттерді жақсы көремін) жалпы иттерге қатысты.
Мамандықтар мен лауазымдарды атағанда артикль қалай қолданылады?
Біреудің мамандығын жалпылама сипаттағанда 'a' немесе 'an' қолданыңыз, мысалы, "She is an architect" (Ол – сәулетші) немесе "He wants to be a doctor" (Ол дәрігер болғысы келеді). Бірегей, нақты лауазымға сілтеме жасағанда 'the' қолданыңыз, мысалы, "He is the President of the United States" (Ол – Америка Құрама Штаттарының Президенті).
Адам аттарының алдына артикль қойыла ма?
Әдетте, адамдардың жалқы есімдерімен артикль қолданылмайды. Сіз "I spoke to Sarah" дейсіз, "I spoke to the Sarah" демейсіз. Ерекшелік – егер сіз бірдей есімді көптеген адамның ішінен біреуін нақтылағыңыз келсе: "Are you *the* Maria I met at the conference?" (Сіз конференцияда танысқан Мариясыз ба?).