Ағылшын тіліндегі 'th' дыбысы: Қалай дұрыс айтуға болады?

Ағылшын тілін үйрену барысында қазақстандықтар үшін ең қиынға соғатын дыбыстардың бірі — 'th'. Себебі, бұл дыбыс қазақ тілінің фонетикасында кездеспейді. Көбінесе біз оны «с», «з» немесе «т», «д» дыбыстарымен алмастырып айтамыз. Бұл мақалада біз 'th' дыбысын дұрыс айтудың әдістерін талқылаймыз.

'Th' дыбысының қандай түрлері бар?

Ағылшын тілінде 'th' дыбысының екі түрі бар: дауыссыз (voiceless) және дауысты (voiced). Олардың айырмашылығын білу өте маңызды.

Дауыссыз (voiceless) 'th' /θ/

Бұл дыбысты айтқанда дауыс желбезегі дірілдемейді, тек ауа шығады. Ол көбінесе сөздің басында немесе соңында кездеседі.

Мысалдар (Examples): *think*, *three*, *thank*, *path*, *math*.
Қалай айту керек: Тіліңіздің ұшын тістеріңіздің арасына қойып, ауаны сыртқа үрлеңіз. Бұл қазақтың «с» дыбысына ұқсайды, бірақ тіліңіз басқа қалыпта болады.

Дауысты (voiced) 'th' /ð/

Бұл дыбысты айтқанда тамағыңызда діріл сезіледі. Ол көбінесе екі дауысты дыбыстың ортасында немесе сөз басында кездеседі.

Мысалдар (Examples): *this*, *that*, *other*, *mother*, *weather*.
Қалай айту керек: Бұл дауыссыз түріне ұқсас айтылады, бірақ дыбыс шығарғанда дауыс желбезегін қосасыз. Қазақтың «з» немесе «д» дыбыстарына ұқсас, бірақ тіліңіз тістердің арасында болады.

'Th' дыбысын дұрыс айту үшін тілді қалай қою керек?

'Th' дыбысын меңгерудің ең басты құпиясы — тілдің дұрыс орналасуы. Төмендегі қадамдарды орындап көріңіз:

Тіліңізді босаңсытыңыз. Тіліңізді үстіңгі және астыңғы тістеріңіздің арасына сәл шығарыңыз. Тіліңіздің ұшы ғана көрінуі керек.
Ауаны үрлеңіз. Тіліңіз бен үстіңгі тістеріңіздің арасынан ауаны ақырын шығарыңыз. Дауыссыз /θ/ дыбысы үшін тек ауаның ысылы естілуі тиіс (*think* сөзіндегідей).
Дауысты қосыңыз. Дауысты /ð/ дыбысын айту үшін осы қалыпта дауысыңызды қосыңыз. Тамағыңыздағы дірілді сезінуіңіз керек (*this* сөзіндегідей).

Жиі Қойылатын Сұрақтар (ЖҚС)

'Th' дыбысын жаттықтырудың ең жақсы әдісі қандай?

Ең тиімді әдістердің бірі — minimal pairs (ұқсас сөз жұптары) арқылы жаттығу. Бұл әдіс дыбыстардың айырмашылығын естуге және айтуға көмектеседі. Мысалы:

*think* / *sink*
*three* / *tree*
*then* / *zen*
*mouth* (noun) / *mouse*

Айтылуымды қалай тексере аламын?

Өзіңізді диктофонға жазып алып, содан кейін тыңдап көріңіз. Сіздің айтқаныңызды ана тілінде сөйлейтін адамның айтылуымен салыстырыңыз. Сонымен қатар, Google немесе Yandex аудармашыдағы дауыстық енгізу функциясын қолдануға болады: егер жүйе сізді дұрыс түсінсе, демек сіз дыбысты дұрыс айтып жатырсыз.

'Voiced' (дауысты) және 'voiceless' (дауыссыз) 'th' айырмашылығын қалай сезінуге болады?

Саусақтарыңызды тамағыңызға (адамово яблоко) қойыңыз. Дауысты /ð/ дыбысын (*this*, *that*) айтқанда, дірілді сезінесіз. Ал дауыссыз /θ/ дыбысын (*think*, *three*) айтқанда, ешқандай діріл болмайды.