Ағылшын тіліндегі IN, ON, AT демеуліктері: уақыт пен мекенді көрсетудегі басты айырмашылықтар
Ағылшын тілін үйрену барысында 'in', 'on' және 'at' демеуліктері жиі шатастырады. Себебі, олардың қолданылу аясы өте кең әрі бір-біріне ұқсас болып көрінеді. Бұл демеуліктер уақытты да, мекенді де көрсету үшін қолданылады, бірақ әрқайсысының өз ережесі бар. Бұл мақалада біз осы үш демеуліктің негізгі айырмашылықтарын қарапайым тілмен түсіндіріп, мысалдармен көрсетеміз.
Уақытты көрсету үшін 'in', 'on', 'at' қалай қолданылады?
Жалпы ереже: AT — нақты уақыт үшін, ON — күндер мен даталар үшін, IN — ұзақ мерзімдер (айлар, жылдар, ғасырлар) үшін қолданылады.
'At' демеулігі уақытты білдіруде нақты қай кезде қолданылады?
'At' демеулігі өте нақты, белгілі бір уақыт мезетін көрсету үшін қолданылады:
- Нақты сағатты айтқанда:
- *I start work at 9 AM.* (Мен жұмысты таңғы сағат 9-да бастаймын.)
- *The movie ends at 10:30 PM.* (Фильм кешкі 10:30-да аяқталады.)
- Тәуліктің белгілі бір бөлігін көрсеткенде:
- *at night* (түнде)
- *at noon* (талтүсте)
- *at midnight* (түн ортасында)
- Мереке күндерін айтқанда:
- *We exchange gifts at Christmas.* (Біз Рождествода сыйлық алмасамыз.)
'On' демеулігі күндер мен даталарды көрсету үшін қалай пайдаланылады?
'On' демеулігі 'at'-қа қарағанда сәл жалпылама, яғни белгілі бір күндер мен даталар үшін қолданылады:
- Апта күндерімен:
- *I have a meeting on Monday.* (Менің дүйсенбіде кездесуім бар.)
- *She was born on a Friday.* (Ол жұма күні туған.)
- Толық датаны көрсеткенде (айы, күні):
- *My birthday is on October 25th.* (Менің туған күнім 25 қазанда.)
- *Independence Day is on December 16th.* (Тәуелсіздік күні 16 желтоқсанда.)
- Арнайы күндермен:
- *What are you doing on New Year's Day?* (Жаңа жыл күні не істеп жатырсың?)
'In' демеулігі ұзағырақ уақыт кезеңдерін білдіру үшін қалай қолданылады?
'In' демеулігі ең жалпы ұғымды білдіреді және ұзақ уақыт аралығын көрсету үшін қолданылады:
- Айлармен, жылдармен, ғасырлармен:
- *My birthday is in October.* (Менің туған күнім қазан айында.)
- *He moved to Astana in 2022.* (Ол Астанаға 2022 жылы көшіп келді.)
- *It was built in the 20th century.* (Ол 20-ғасырда салынған.)
- Жыл мезгілдерімен:
- *I love to ski in winter.* (Мен қыста шаңғы тепкенді ұнатамын.)
- Тәуліктің ұзақ бөліктерімен:
- *in the morning* (таңертең)
- *in the afternoon* (түстен кейін)
- *in the evening* (кешке)
Мекенді немесе орынды көрсету үшін 'in', 'on', 'at' қалай қолданылады?
Мұнда да жалпыдан жекеге қарай жүретін ұқсас логика бар: IN — үлкен аумақтар, ON — беткейлер, AT — нақты нүкте.
'At' демеулігі белгілі бір нүктені немесе мекенжайды көрсетуде қалай қолданылады?
'At' демеулігі нақты бір орынды, мекенжайды немесе белгілі бір мақсатпен баратын жерді көрсету үшін қолданылады:
- Нақты мекенжаймен:
- *They live at 15 Abai Avenue.* (Олар Абай даңғылы, 15-үйде тұрады.)
- Белгілі бір орынмен:
- *I am at the bus stop.* (Мен аялдамада тұрмын.)
- *Let's meet at the cinema.* (Кинотеатрда кездесейік.)
- Оқиға орнымен немесе жұмыс/оқу орнымен:
- *She is at a conference.* (Ол конференцияда.)
- *He works at a bank.* (Ол банкте жұмыс істейді.)
- *I am at home.* (Мен үйдемін.)
'On' демеулігі беткейдегі немесе көшедегі орынды білдіру үшін қалай пайдаланылады?
'On' демеулігі бір нәрсенің бетінде, үстінде орналасқанын немесе көше/жол бойында екенін білдіреді:
- Бір заттың бетінде:
- *The book is on the table.* (Кітап үстелдің үстінде жатыр.)
- *There is a picture on the wall.* (Қабырғада сурет ілулі тұр.)
- Көше аттарымен (үй нөмірінсіз):
- *The shop is on Dostyk Street.* (Дүкен Достық көшесінде орналасқан.)
- Қоғамдық көліктермен:
- *I am on the bus.* (Мен автобуста отырмын.)
- *He is on a train.* (Ол пойызда.)
'In' демеулігі кеңістіктің немесе шекараның ішіндегі орынды қалай көрсетеді?
'In' демеулігі бір нәрсенің белгілі бір шекарасы бар кеңістіктің ішінде орналасқанын білдіреді:
- Жабық кеңістіктерде:
- *The keys are in my pocket.* (Кілттер менің қалтамда.)
- *She is swimming in the pool.* (Ол бассейнде жүзіп жүр.)
- Жеке көліктерде:
- *I am sitting in a taxi.* (Мен таксиде отырмын.)
- Қала, ел, континент сияқты географиялық аумақтарда:
- *He lives in Almaty.* (Ол Алматыда тұрады.)
- *They are travelling in Europe.* (Олар Еуропада саяхаттап жүр.)
Жиі қойылатын сұрақтар (ЖҚС)
'In the morning' дейміз, бірақ неге 'on Friday morning' дейміз? 'In the morning' жалпы ұғымды білдіреді. Ал 'on Friday morning' деп айтқанда, біз нақты бір күннің (Friday) ішіндегі уақытты көрсетіп тұрмыз. Аптаның нақты күнімен келгенде 'on' демеулігі басымдыққа ие болады.
Көліктермен 'in a car' және 'on a bus' қолданудың айырмашылығы неде? Жалпы ереже бойынша, ішінде жүріп-тұруға болатын үлкен қоғамдық көліктермен (bus, train, plane, ship) 'on' қолданылады. Ал ішінде тек отыруға болатын шағын, жеке көліктермен (car, taxi) 'in' қолданылады.
'At home' және 'in the house' сөздерінің мағынасы бірдей ме? Мағыналары жақын, бірақ айырмашылығы бар. 'At home' жалпы үйде екеніңізді білдіретін тұрақты тіркес (мысалы, жұмыста емес, көшеде емес). Ал 'in the house' ғимараттың ішінде, яғни далада емес, үйдің ішінде екеніңізді нақтылап тұрады.