In, On, At: Ағылшын тіліндегі уақыт пен орынды білдіретін предлогтарды қалай дұрыс қолдану керек?
Ағылшын тілін үйренуде 'in', 'on' және 'at' предлогтары көптеген адамға қиындық тудырады. Себебі олардың қазақ тілінде нақты баламасы жоқ және әртүрлі жағдайда қолданылады. Бұл нұсқаулықта біз осы үш маңызды предлогтың уақыт пен орынға қатысты қалай қолданылатынын қарапайым тілмен түсіндіреміз.
In, on, at предлогтары орынға/мекенге қатысты қалай қолданылады?
Ең басты ереже – жалпыдан жалқыға қарай ойлану. 'In' – ең үлкен, жалпы ұғым, ал 'at' – ең кіші, нақты ұғым.
AT предлогы нақты нүктені немесе орынды көрсету үшін қашан қолданылады?
'At' предлогы белгілі бір нүктені, мекенжайды немесе нақты орынды көрсету үшін қолданылады.
- Нақты орын: at the bus stop (аялдамада), at the entrance (кіреберісте).
- Мекенжай: at 25 Abai Avenue (Абай даңғылы, 25-үйде).
- Оқиғалар: at a party (кеште), at a concert (концертте).
- Белгілі бір орындар: at school (мектепте), at work (жұмыста).
ON предлогы беткейге немесе сызыққа қатысты қалай жұмыс істейді?
'On' предлогы бір нәрсенің екінші нәрсенің бетінде, үстінде немесе бір сызықтың бойында орналасқанын білдіреді.
- Беткейлер: on the table (үстелдің үстінде), on the floor (еденде), on the wall (қабырғада).
- Көшелер мен жолдар: on Al-Farabi Avenue (Әл-Фараби даңғылының бойында).
- Қоғамдық көлік: on a bus (автобуста), on a train (пойызда), on a plane (ұшақта).
- Қабаттар: on the fifth floor (бесінші қабатта).
IN предлогын жабық кеңістіктер мен үлкен аумақтар үшін қалай пайдаланамыз?
'In' предлогы бір нәрсенің басқа нәрсенің ішінде, жабық кеңістікте немесе үлкен географиялық аймақта орналасқанын көрсету үшін қолданылады.
- Жабық кеңістіктер: in a room (бөлмеде), in a box (қорапта), in a car (көлікте).
- Үлкен аумақтар: in the garden (бақшада), in the park (саябақта).
- Қалалар, елдер, континенттер: in Almaty (Алматыда), in Kazakhstan (Қазақстанда), in Asia (Азияда).
In, on, at предлогтары уақытқа/мезгілге қатысты қалай қолданылады?
Мұнда да жалпыдан жалқыға қарай ережесі жұмыс істейді: 'in' – ұзақ мерзімдер, 'on' – күндер, 'at' – нақты уақыт.
AT предлогы нақты уақытты көрсету үшін қашан қажет?
'At' предлогы сағатты, тәуліктің белгілі бір мезгілін немесе мерекелік кезеңді білдіреді.
- Сағат: at 8 o'clock (сағат 8-де), at 10:30 PM (кешкі 10:30-да).
- Тәулік мезгілдері: at noon (талтүсте), at midnight (түн ортасында), at night (түнде).
- Нақты сәт: at the moment (дәл қазір), at sunrise (таң атқанда).
ON предлогы күндер мен даталар үшін қалай қолданылады?
'On' предлогы аптаның күндерін және нақты даталарды көрсету үшін қолданылады.
- Апта күндері: on Monday (дүйсенбіде), on weekends (демалыс күндері).
- Нақты даталар: on April 1st (1 сәуірде), on my birthday (менің туған күнімде).
- Арнайы күндер: on New Year's Day (Жаңа жыл күні).
IN предлогын ұзақ уақыт аралықтары үшін қалай дұрыс қолдану керек?
'In' предлогы айлар, жылдар, ғасырлар, жыл мезгілдері сияқты ұзақ уақыт кезеңдерін білдіреді.
- Айлар мен жыл мезгілдері: in August (тамызда), in winter (қыста).
- Жылдар, ғасырлар: in 2023 (2023 жылы), in the 21st century (21-ғасырда).
- Болашақ немесе өткен шақ: in the future (болашақта), in the past (өткен шақта), in five minutes (бес минуттан кейін).
Жиі қойылатын сұрақтар (ЖҚС)
Неге 'on the bus' дейміз, бірақ 'in a car' дейміз?
Бұл сұрақ жиі кездеседі. Жалпы ереже бойынша, ішінде тұрып, жүре алатын үлкен қоғамдық көліктер үшін 'on' (on a bus, on a train, on a plane), ал жеке, кішігірім көліктер үшін 'in' (in a car, in a taxi) қолданылады.
Таңертеңгі және түнгі уақытты айтқанда 'in' мен 'at' қалай ажыратылады?
Біз in the morning, in the afternoon, in the evening дейміз, себебі бұл тәуліктің ұзағырақ бөліктері. Алайда, at night (түнде) деп айтамыз, себебі бұл нақтырақ, қысқарақ уақыт кезеңі ретінде қарастырылады. Сондай-ақ at noon, at midnight сияқты нақты уақыт нүктелері де 'at' предлогымен қолданылады.
Мекенжайды айтқанда қандай предлог дұрыс: in, on, әлде at?
Егер сіз нақты үй нөмірі мен көше атын айтсаңыз, 'at' қолданылады: at 12 Dostyk Avenue. Егер тек көше атын айтсаңыз, 'on' қолданылады: on Dostyk Avenue. Ал егер тек қала немесе аудан сияқты үлкен аймақты айтсаңыз, 'in' қолданылады: in Almaty.