Ағылшын тіліндегі 'say' мен 'tell' етістіктерінің басты айырмашылығы мынада: сіз tell someone something (біреуге бірдеңе айтасыз), бірақ say something (to someone) (бірдеңені (біреуге) айтасыз). 'Tell' етістігінен кейін бірден жанама толықтауыш (яғни, сөзді тыңдап тұрған адам) қажет, ал 'say' етістігі айтылған сөздердің өзіне назар аударады.
Бұл екі кең тараған етістікті меңгеру — ағылшын тілінде табиғи сөйлеуге жасалған үлкен қадам. Ендеше, оларды сенімді түрде қолдану үшін ережелерді талдап, 'say' мен 'tell' арасындағы нақты айырмашылықты қарастырайық.
'Tell' етістігі қандай жағдайда қолданылады?
'Tell' етістігі ақпаратты тікелей адамға жеткізуге бағытталған. Оның грамматикалық құрылымы — ең маңызды белгі. Былай ойлап көріңіз: 'telling' (айту) әрекетіне қабылдаушы қажет.
1-ереже: 'Tell' етістігінен кейін міндетті түрде адам (жанама толықтауыш) келуі керек.
Ең маңызды ереже — 'tell' етістігінен кейін әрдайым дерлік сөзді қабылдайтын адамды білдіретін есімдік немесе зат есім келеді. Құрылымы: tell + адам + ақпарат.
- Дұрыс: She told me a secret. (Ол маған бір құпия айтты.)
- Қате: She told a secret.
- Дұрыс: The manager told the team about the new project. (Менеджер командаға жаңа жоба туралы айтты.)
- Қате: The manager told about the new project.
- Дұрыс: Can you tell us what happened? (Бізге не болғанын айтып бере аласыз ба?)
Мына үлгіге назар аударыңыз: *me, the team, us*. Бұлар — ақпаратты қабылдайтын жанама толықтауыштар.
2-ереже: 'Tell' етістігін нұсқау немесе бұйрық беру үшін қолданыңыз.
Бұйрық немесе нұсқау берген кезде 'tell' етістігін қолдану дұрыс болады. Оның құрылымы: tell + адам + to + етістік.
- Мысал: My mother told me to clean my room. (Анам маған бөлмемді жинауды айтты.)
- Мысал: The doctor told him to rest for three days. (Дәрігер оған үш күн демалуды айтты.)
- Мысал: The police officer told the driver to stop. (Полиция қызметкері жүргізушіге тоқтауды бұйырды.)
'Say' етістігін қалай дұрыс қолданамыз?
'Say' етістігі айтылған сөздердің өзіне көбірек бағытталған. Бұл — біреудің сөзін келтіру немесе айтқанын жеткізу үшін ең жиі қолданылатын етістік.
1-ереже: 'Say' нақты айтылған сөздерге назар аударады.
'Say' етістігін төл сөз (тырнақша арқылы) үшін де, төлеу сөз үшін де қолданыңыз. Құрылымы: say + (that) + ақпарат.
- Төл сөз: He said, “I’m going to the store.” (Ол: «Мен дүкенге барамын», – деді.)
- Төлеу сөз: He said that he was going to the store. (Ол дүкенге бара жатқанын айтты.)
2-ереже: Егер сөйлемге адамды қоссаңыз, 'to' демеулігін қолдануыңыз керек.
'Tell' етістігіне қарағанда, 'say' етістігінен кейін адамды тікелей қоя алмайсыз. Кімге айтылғанын көрсету қажет болса, 'to' демеулігін қосуыңыз керек. Құрылымы: say + бірдеңе + to + адам.
- Дұрыс: She said goodbye to me. (Ол менімен қоштасты / маған «сау бол» деді.)
- Қате: She said me goodbye.
- Дұрыс: What did you say to him? (Сен оған не дедің?)
- Қате: What did you say him?
'Say' мен 'Tell' етістіктерінің грамматикалық айырмашылығы қандай?
Кейде құрылымдарды қатар қойып салыстырғанда, айырмашылық айқын көрінеді. Негізгі грамматикалық үлгілердің қысқаша мазмұны:
- TELL етістігімен: Етістіктен кейін бірден жанама толықтауышты (адамды) қолданасыз.
- Құрылым: Бастауыш + tell + адам + не айтылғаны
- Мысал: *She told me she was tired.* (Ол маған шаршағанын айтты.)
- SAY етістігімен: Етістіктен кейін бірден сөздер/ақпарат келеді.
- Құрылым: Бастауыш + say + не айтылғаны
- Мысал: *She said she was tired.* (Ол шаршағанын айтты.)
- SAY + адам: Адамның алдында 'to' демеулігін қолдануыңыз керек.
- Құрылым: Бастауыш + say + не айтылғаны + to + адам
- Мысал: *She said to me that she was tired.* (Ол маған шаршағанын айтты.)
'Say' және 'Tell' етістіктерімен қолданылатын арнайы тіркестер бар ма?
Иә! Ағылшын тілінде тек 'say' немесе 'tell' етістігімен қолданылатын көптеген тұрақты тіркестер (collocations) бар. Оларды жаттап алу сөйлеу мәнеріңізді жақсартуға көмектеседі.
'Tell' етістігімен жиі кездесетін тіркестер:
- tell a story (әңгіме айту)
- tell a lie (өтірік айту)
- tell the truth (шындықты айту)
- tell a joke (әзіл айту)
- tell a secret (құпия айту)
- tell the time (уақытты айту)
- tell the difference (айырмашылықты айту)
'Say' етістігімен жиі кездесетін тіркестер:
- say yes/no (иә/жоқ деп айту)
- say sorry (кешірім сұрау)
- say hello/goodbye (сәлемдесу/қоштасу)
- say thank you (рахмет айту)
- say a prayer (дұға ету)
- say something/nothing (бірдеңе айту/ештеңе айтпау)
Негізгі грамматиканы және осы жиі кездесетін тіркестерді түсіну 'say' мен 'tell' арасындағы айырмашылықты меңгеруге көмектеседі. Ең бастысы — 'tell' етістігіне адам қажет екенін, ал 'say' сөздерге бағытталатынын ұмытпаңыз. Тәжірибе жасай беріңіз, сонда бұл сіз үшін үйреншікті нәрсеге айналады!
Жиі Қойылатын Сұрақтар (ЖҚС)
1-сұрақ: 'tell to me' деп айтуға бола ма?
Жоқ, бұл қате. 'Tell' етістігінен кейін ешқашан 'to' демеулігі қойылмайды. Адамды білдіретін сөз (жанама толықтауыш) етістіктен кейін бірден келеді. Дұрыс нұсқасы әрқашан 'tell me'.
2-сұрақ: 'say to me' мен 'tell me' тіркестерінің айырмашылығы неде?
Екеуінің мағынасы ұқсас болғанымен, 'tell me' күнделікті сөйлесуде әлдеқайда жиі кездеседі, тікелей және табиғи естіледі. 'Say to me' грамматикалық тұрғыдан дұрыс, бірақ көбінесе екпін түсіру үшін немесе біреудің нақты айтқан сөзін жеткізгенде қолданылады.
3-сұрақ: Төл сөзді төлеу сөзге айналдырғанда 'say' етістігі қалай қолданылады?
Төлеу сөзде 'say' етістігінен кейін 'that' (көбіне түсіп қалады) жалғаулығы және ақпаратты қамтитын сөйлем бөлігі келеді. Мысалы: Төл сөз — "I am busy." Төлеу сөзге айналғанда "He said (that) he was busy" болады.
4-сұрақ: Әңгіме айту үшін қай етістікті қолданамыз: 'say' ме, әлде 'tell' ме?
Әрқашан 'tell a story' тіркесін қолданасыз. Бұл — ағылшын тіліндегі тұрақты тіркес. Сол сияқты, 'tell a joke' (әзіл айту), 'tell a lie' (өтірік айту) және 'tell the truth' (шындықты айту) тіркестері де бар.
5-сұрақ: 'He said me' деп айту дұрыс па? Бұл қате ме?
Жоқ, 'He said me' деп айту — ағылшын тілін үйренушілер жиі жіберетін қате. 'Say' етістігінен кейін адамды білдіретін толықтауышты тікелей қоюға болмайды. Дұрыс сөйлемдер 'He told me' немесе 'He said to me' болады.