Ағылшын тіліндегі 'say' және 'tell' етістіктерінің негізгі айырмашылығы — 'tell' етістігінен кейін міндетті түрде жанама толықтауыш (яғни, сөзді тыңдап тұрған адам) қолданылады, ал 'say' етістігі айтылған сөзге назар аударады және одан кейін жанама толықтауыш тікелей келмейді. Қарапайым тілмен айтқанда, сіз *tell someone something* (біреуге бірдеңе айту), бірақ *say something (to someone)* (бірдеңені (біреуге) айту) дейсіз.
Осы жиі кездесетін екі етістікті меңгеру сіздің ағылшынша сөйлеуіңізді әлдеқайда табиғи етеді. Екеуі де сөйлеуге қатысты болғанымен, олардың грамматикалық құрылымдары әртүрлі. Енді say мен tell айырмашылығын әрқашан сенімді түрде түсіну үшін ережелерді талдап көрейік.
Say мен tell етістіктерінің негізгі грамматикалық айырмашылығы қандай?
Есте сақтау керек ең маңызды ереже сөйлем құрылымына және сөзді тыңдаушы адамды білдіретін толықтауыштың қолданылуына байланысты. 'Said' және 'told' (етістіктердің өткен шақтағы түрлері) арасындағы шатасудың негізгі себебі осы бір ғана жайтқа келіп тіреледі.
'Tell' етістігін толықтауышпен қолданыңыз. 'Tell' — екі толықтауышты қажет ететін етістік: жанама толықтауыш (адам) және тура толықтауыш (ақпарат).
- Құрылымы: tell + адам + не айтылғаны
- Мысал: She told me a secret. (Ол маған бір құпия айтты.)
- Қате: She told a secret. (Кімге айтты? Бізге адам қажет.)
'Say' етістігін тікелей адамды білдіретін толықтауышсыз қолданыңыз. 'Say' айтылып жатқан сөздерге назар аударады. Егер сіз тыңдаушыны атап өткіңіз келсе, 'to' демеулігін пайдалануыңыз керек.
- Құрылымы: say + не айтылғаны
- Мысал: He said he was tired. (Ол шаршағанын айтты.)
- Тыңдаушымен қолдану құрылымы: say + не айтылғаны + to + адам
- Мысал: He said to me that he was tired. (Ол маған шаршағанын айтты.)
- Қате: He said me he was tired.
Say етістігін қалай дұрыс қолданамыз?
'Say' етістігін сөздерді таныстыратын етістік ретінде қарастырыңыз. Ол көбінесе біреудің сөзін тікелей келтіру (төл сөз) немесе олардың айтқандарын жеткізу (төлеу сөз) үшін қолданылады.
'Say' етістігін төл сөзде қолдану
Біреудің сөзін сол күйінде келтіргенде, 'say' — ең орынды таңдау. Бұл құрылымды кітаптар мен мақалалардан үнемі кездестіресіз.
- “I’m going to the store,” she said. («Мен дүкенге бара жатырмын», – деді ол.)
- My teacher said, “Please open your books to page 42.” (Мұғалімім: «Кітаптарыңыздың 42-бетін ашыңыздар», – деді.)
- John looked at the map and said, “I think we are lost.” (Джон картаға қарап: «Менің ойымша, біз адасып кеттік», – деді.)
'Say' етістігін төлеу сөзде қолдану
Басқа адамның айтқан сөзін өзгертіп жеткізгенде де 'say' етістігін қолданасыз. Бұл күнделікті сөйлесуде өте жиі кездеседі.
- She said that she was going to the store. (Ол дүкенге бара жатқанын айтты. Бұл жерде 'that' сөзін қолданбаса да болады.)
- My teacher said we should open our books. (Мұғалімім кітаптарымызды ашуымыз керектігін айтты.)
- John said he thought we were lost. (Джон бізді адасып кеттік деп ойлағанын айтты.)
Tell етістігін қай кезде қолданған жөн?
'Tell' етістігін негізгі назар ақпаратты қабылдаушы адамға аударылғанда немесе сіз нұсқаулар, бұйрықтар бергенде немесе белгілі бір оқиғаларды баяндағанда қолданыңыз.
Мына құрылымды есте сақтаңыз: tell + адам. Бұл — алтын ереже.
- Can you tell him the meeting is cancelled? (Оған жиналыстың болмайтынын айта аласыз ба?)
- The doctor told me to get more rest. (Дәрігер маған көбірек демалуымды айтты.)
- I told my boss I would be late. (Мен бастығыма кешігетінімді айттым.)
Сондай-ақ, 'tell' етістігі 'say' етістігін қолдануға болмайтын бірнеше тұрақты тіркестерде қолданылады. Оларды бір топтама ретінде жаттап алған жөн.
- Tell a story: (Әңгіме/оқиға айту) My grandfather always tells the best stories.
- Tell a joke: (Әзіл айту) He told a joke, but nobody laughed.
- Tell a lie: (Өтірік айту) It is wrong to tell a lie.
- Tell the truth: (Шындықты айту) You must always tell the truth.
- Tell the time: (Уақытты айту) Can you tell me the time, please?
- Tell the difference: (Айырмашылықты айту/табу) I can't tell the difference between these two pictures.
Іс жүзінде say мен tell сөздерінің нақты айырмашылығы неде?
Айырмашылықты айқынырақ түсіну үшін бір ойды екі етістікпен де білдіріп көрейік. Сөйлем құрылымының қалай өзгеретініне назар аударыңыз.
- SAY-мен: Maria said to David that she was happy. (Мария Дэвидке бақытты екенін айтты.)
- TELL-мен: Maria told David that she was happy. (Мария Дэвидке бақытты екенін айтты.)
Екі сөйлемнің де мағынасы бірдей, бірақ грамматикасы әртүрлі. Біріншісі Марияның сөздеріне назар аударса, екіншісі Дэвидтің ақпаратты қабылдағанына баса назар аударады. Қазіргі ағылшын тілінде 'tell' нұсқасы осы контексте жиірек кездеседі және табиғи естіледі.
Қысқаша қорытынды
Қарапайым сөзбен айтқанда, say мен tell арасындағы негізгі айырмашылық тыңдаушыға байланысты.
- Егер сөйлесіп жатқан адамыңызды атап өтсеңіз, tell етістігін қолданыңыз.
- She told her friends the good news.
- Егер етістіктен кейін тыңдаушыны тікелей атамасаңыз, say етістігін қолданыңыз.
- She said she had good news.
- Егер say етістігін қолданып, тыңдаушыны да атап өткіңіз келсе, to сөзін қолдануыңыз керек.
- She said to her friends that she had good news.
Осы қарапайым грамматикалық ережелерді есте сақтай отырып, сіз осы күрделі ағылшын етістіктерін ана тіліңіздей еркін қолдана аласыз.
Жиі Қойылатын Сұрақтар (FAQ)
Say етістігінен кейін адамды айтуға бола ма?
Иә, бірақ айтылған сөзден кейін бірден 'to' демеулігін қолдануыңыз керек. Құрылымы: say + something + to + someone. Мысалы: “He said hello to me.” (Ол маған сәлем деді.) “He said me hello” деп айту грамматикалық тұрғыдан қате.
“He said” пен “he told me” фразаларының айырмашылығын түсіндіріп беріңізші?
“He said” тек айтылған сөздерге назар аударады (“He said he was leaving.” - Ол кететінін айтты.). “He told me” белгілі бір адамға ақпарат беру әрекетіне назар аударады (“He told me he was leaving.” - Ол маған кететінін айтты.). Мағынасы ұқсас, бірақ грамматикасы мен фокусы әртүрлі. Told me жеке қарым-қатынасты білдіреді.
Тек 'tell' етістігімен ғана қолданылатын тұрақты тіркестер бар ма?
Иә, әрине. 'Tell' ағылшын тілінде 'say' етістігін қолдану дұрыс болмайтын көптеген тұрақты тіркестерде (collocations) қолданылады. Оларға: tell a story, tell a lie, tell the truth, tell a secret, tell a joke, және tell the time кіреді.
Сұраулы сөйлемдерде say мен tell қалай қолданылады?
Сол ережелер қолданылады. Сіз сөздерді білгіңіз келгенде “What did he say?” (Ол не деді?) деп сұрайсыз. Ал ақпаратты алған адамға немесе оған қандай ақпарат берілгеніне қызықсаңыз, “Who did you tell?” (Сен кімге айттың?) немесе “What did you tell him?” (Сен оған не айттың?) деп сұрайсыз.