'A' мен 'an' артикльдерінің қайсысын қолдану керегін білудің ең оңай жолы — келесі сөздің қандай дыбыстан басталатынын тыңдау. 'An' артиклін дауысты дыбыс алдында, ал 'a' артиклін дауыссыз дыбыс алдында қолданыңыз. Сөздің жазылуы маңызды емес.
Белгісіздік артикльдерін меңгеру ағылшын тілін үйренушілер үшін жиі кездесетін қиындық, бірақ бұл міндетті түрде күрделі болуы шарт емес. Ұзын сөздер тізімін немесе күрделі емле ережелерін жаттаудың қажеті жоқ. 'A' мен 'an' артикльдерін қашан қолдану керектігін түсінудің кілті — сөздің айтылуында. Бұл негізгі грамматикалық ережені нақты мысалдармен талдап, есте сақтайық.
A мен An артикльдерінің негізгі ережесі қандай: емле ме, әлде дыбысталу ма?
'A' мен 'an' арасындағы таңдау тек бір нәрсеге байланысты: келесі сөздің *бастапқы дыбысына*. Бұл бірінші әріптің дауысты (a, e, i, o, u) немесе дауыссыз болуына еш қатысы жоқ.
'An' артиклін қолданудың мақсаты — сөз тіркесін айтуға жеңіл әрі бірқалыпты ету. Мысалы, "a apple" деп дауыстап айтып көріңіз. Екі дауысты дыбыстың арасында ыңғайсыз кідіріс пайда болады. Енді "an apple" деп айтыңыз. Мұндағы 'n' дыбысы сөздерді бір-бірімен байланыстырып, айтылуын жеңілдетеді.
Ереже былай түсіндіріледі:
- Дауыссыз дыбыстан басталатын сөздің алдында 'A' қолданыңыз.
- a book
- a dog
- a table
- a green car
- Дауысты дыбыстан басталатын сөздің алдында 'AN' қолданыңыз.
- an elephant
- an old umbrella
- an interesting idea
- an awesome day
Бұл қарапайым болып көрінгенімен, шатасу көбіне сөздің жазылуы мен дыбысталуы сәйкес келмегенде басталады.
Дауысты әріптен басталса да, 'a' артиклі қай кезде қолданылады?
Көптеген үйренушілер осы жерде қателеседі. Кейбір сөздер дауысты әріптен басталғанымен, дауыссыз дыбыспен айтылады. Ең жиі кездесетін мысалдар — "йу" дыбысын беретін 'u' немесе 'eu' әріптерінен басталатын сөздер. Бұл — дауыссыз дыбыс.
"You" деген сөзді еске түсіріңіз. Ол 'y' (й) дыбысынан басталады. Мұнда да сол логика жұмыс істейді.
Мысалдар:
- A university: "University" сөзі *йу-ни-вер-си-ти* деп, 'й' дауыссыз дыбысынан басталады. Сондықтан 'a' қолданамыз.
- A European trip: "European" сөзі де дәл сол "йу" дыбысынан басталады. Демек, 'a European' болады.
- A one-way street: "One" сөзі *уан* деп, 'у' дауыссыз дыбысынан басталады. Сондықтан 'a' қолданамыз.
Осы мысалдардың барлығында, егер сіз көзіңізді жұмып, тек тыңдайтын болсаңыз, сөздің басында дауыссыз дыбысты естисіз, бұл 'a' артиклін қолдану керектігінің белгісі.
Дауыссыз әріптен басталса да, 'an' артиклі қай кезде қолданылады?
Керісінше, кейбір сөздер дауыссыз әріппен жазылғанымен, дауысты дыбыстан басталады. Бұған ең жиі себеп — оқылмайтын 'h' әрпі. Сөз басындағы 'h' әрпі айтылмаған кезде, сөз одан кейінгі дауысты дыбыстан басталғандай болады.
Мысалдар:
- An hour: Бұл сөзде 'h' әрпі айтылмайды. Сөз *ауэр* деп дыбысталады, яғни дауысты дыбыстан басталады. Сондықтан 'an' қажет.
- An honor: Тағы да 'h' оқылмайды. Сөз *онэр* деп дыбысталады, сондықтан 'an' қолданылады.
- An honest person: 'h' оқылмайды. Сөз *онэст* деп дыбысталады, сондықтан 'an' қолданамыз.
Бірақ абай болыңыз! 'h' әрпінен басталатын көптеген сөздерде 'h' дыбысталады, ал бұл — дауыссыз дыбыс.
- a house
- a happy dog
- a historic event (Ескертпе: Кейбір ескі мәтіндерде 'an historic' деп кездеседі, бірақ қазіргі ағылшын тілінде 'a historic' стандарты қабылданған.)
Бұл ереже акронимдер мен аббревиатураларға да қатысты. Сіз бірінші әріптің айтылу дыбысына сүйенуіңіз керек.
- An MBA ('эм' дыбысынан басталады)
- An FBI agent ('эф' дыбысынан басталады)
- A NASA mission ('на' дыбысынан басталады)
Артикльдерді дұрыс қолдану неліктен маңызды?
Егер сіз қателесіп кетсеңіз, адамдар сізді бәрібір түсінеді. Дегенмен, 'a' және 'an' артикльдерін дұрыс қолдану — тілді еркін меңгергеніңіздің маңызды көрсеткіші. Бұл сіздің ағылшынша сөйлеуіңізді табиғи, ырғақты және бірқалыпты етеді. Ал жазуда бұл негізгі грамматикалық ережелерді жақсы білетініңізді көрсетіп, мәтініңізді кәсіби және сауатты етіп көрсетеді.
Қорытындылай келе, 'a' мен 'an' артиклінің қайсысын қолдану керектігін білудің ең қарапайым жолы — көзіңізге емес, құлағыңызға сену. Артикльден кейінгі сөздің бірінші дыбысына назар аударыңыз. Егер ол дауысты дыбыс болса, 'an' қолданыңыз. Егер дауыссыз дыбыс болса, 'a' қолданыңыз.
'A' және 'An' туралы жиі қойылатын сұрақтар
'A' мен 'an' артиклін қолданудың ең оңай ережесі қандай?
Ереже жазылуына емес, дыбысталуына негізделген. Дауыссыз дыбыстан басталатын сөз алдында 'a' қолданыңыз (мысалы, a car, a university). Дауысты дыбыстан басталатын сөз алдында 'an' қолданыңыз (мысалы, an apple, an hour).
'h' әрпінің алдына 'a' әлде 'an' қойыла ма?
Бұл сөздің айтылуына байланысты. Егер 'h' әрпі оқылмаса (silent 'h'), сөз дауысты дыбыстан басталады, сондықтан 'an' қолданасыз (мысалы, an honor, an hour). Егер 'h' дыбысталса, ол дауыссыз дыбыс болып саналады да, 'a' қолданылады (мысалы, a house, a horse).
Неге 'an university' емес, 'a university' деп айтамыз?
"University" сөзі дауысты 'u' әрпінен басталғанымен, оның айтылуы 'й' дыбысынан басталады ("йу-ни-вер-си-ти"). 'Й' дауыссыз дыбыс болғандықтан, дұрыс артикль — 'a'.
Бұл ереже аббревиатураларға (қысқарған сөздерге) қатысты ма?
Иә, толығымен қатысты. 'A' немесе 'an' таңдауы аббревиатураның бірінші әрпінің қалай айтылатынына байланысты. Мысалы, an FBI agent дейміз, себебі 'F' әрпі "эф" деп, яғни дауысты дыбыстан басталып оқылады. Ал a CIA agent дейміз, себебі 'C' әрпі "си" деп, дауыссыз дыбыстан басталып оқылады.
'an historic' деп жазу дұрыс па?
Ескі мәтіндерде немесе кейбір британдық ағылшын тілінің ресми стилінде 'an historic' дегенді кездестіруіңіз мүмкін болса да, қазіргі кездегі стандартты және ең көп таралған нұсқа — 'a historic'. Себебі "historic" сөзіндегі 'h' әрпі әдетте айтылады. Түсініктілік пен заманауи сауаттылық үшін 'a historic' нұсқасын таңдаған дұрыс.