'A' және 'an' артикльдерін қашан қолдану керектігін есте сақтаудың ең оңай жолы – әріпке емес, келесі сөздің дыбысталуына назар аудару. Егер сөз дауыссыз дыбыстан басталса, 'a' қолданыңыз. Егер сөз дауысты дыбыстан басталса, 'an' қолданыңыз. Айтылуға негізделген осы жалғыз ереже осы маңызды белгісіздік артикльдерін меңгерудің кілті болып табылады.
Ағылшын тілін үйренушілер үшін кішкентай сөздер жиі қиындық тудырады. 'A' және 'an' белгісіздік артикльдерінің арасындағы таңдау – соның классикалық мысалы. Сіз дауысты және дауыссыз дыбыстар туралы қарапайым ережені үйренген боларсыз, бірақ кейін 'an hour' немесе 'a university' сияқты түсініксіз жағдайларға тап болдыңыз. Уайымдамаңыз! Бұл мақала сізге 'a' мен 'an' артиклін қашан қолдану керектігін әрқашан дұрыс білудің ең қарапайым әрі сенімді жолын ұсынады.
A және an артикльдерін таңдаудың басты ережесі қандай?
«'An' артиклін a, e, i, o, u әріптерінің алдында қолдан» дейтін мектеп ережесін ұмытыңыз. Бұл жиі дұрыс болғанымен, толық емес және қателіктерге әкеледі. Ағылшын грамматикасының нағыз, бұзылмайтын ережесі фонетикаға, яғни сөйлеген кезде шығаратын дыбыстарымызға негізделген.
Егжей-тегжейлі қарастырайық:
- Дауыссыз дыбыстан басталатын сөздің алдында 'a' қолданыңыз. Дауыссыз дыбыс – бұл дауысты дыбыс емес кез келген дыбыс, көбінесе ауа ағынының жартылай немесе толық кедергіге ұшырауы арқылы жасалады (мысалы, 'b', 'k', 't', 'p', 'y', 'w' дыбыстары).
- a book (бір кітап)
- a cat (бір мысық)
- a green apple (бір жасыл алма)
- a wonderful day (бір керемет күн)
- Дауысты дыбыстан басталатын сөздің алдында 'an' қолданыңыз. Дауысты дыбыстар ауа ағынының кедергісіз шығуы арқылы жасалады (мысалы, 'а', 'э', 'и', 'о', 'ә' дыбыстары).
- an apple (бір алма)
- an elephant (бір піл)
- an interesting idea (бір қызықты идея)
- an old car (бір ескі көлік)
- an unfortunate event (бір сәтсіз оқиға)
Ең бастысы – артикльден кейінгі сөздің бірінші дыбысын тыңдау. Артикльдің міндеті – сөз тіркесін үйлесімді ету, ал 'an' екі дауысты дыбыстың қатар келуінен туындайтын ыңғайсыздықты болдырмайды (мысалы, 'a apple' деп айту 'an apple' деп айтудан қиынырақ).
Қандай жағдайларда a/an ережесі шатастыруы мүмкін?
Дыбысқа негізделген ереже барлық түсініксіз жағдайларды айқындайды. Егер әріп дыбысқа сәйкес келмесе, дыбысқа сеніңіз. Міне, үйренушілер жиі қателесетін ең көп таралған жағдайлар.
'H' әрпінен басталатын сөздермен 'a' немесе 'an' қолданыла ма?
'H' әрпі айтылуы мүмкін (қатты, деммен шығатын дауыссыз дыбыс) немесе үнсіз болуы мүмкін. Артикль оның шығаратын дыбысына байланысты.
- 'H' үнсіз болғанда 'an' қолданыңыз: Бұл жағдайда сөз дауысты дыбыстан басталып тұрғандай болады.
- an hour ('ауэр' сияқты дыбысталады)
- an honor ('онэр' сияқты дыбысталады)
- an heir ('эйр' сияқты дыбысталады)
- 'H' айтылғанда 'a' қолданыңыз: Сөз анық дауыссыз дыбыстан басталады.
- a house
- a historic event
- a happy person
'U' немесе 'E' әріптерінен басталатын сөздер ше?
Кейде 'u' және 'e' дауысты әріптері сөз басында дауыссыз дыбыс, дәлірек айтсақ, 'й' дыбысын (қазақша 'ю' әрпі сияқты) береді.
- 'U' немесе 'E' әріптері 'йу' ('yoo') болып дыбысталса, 'a' қолданыңыз:
- a university ('йунивёрсити' сияқты дыбысталады)
- a unicorn
- a united front
- a European city ('Йуропиэн' сияқты дыбысталады)
- 'U' әрпі нағыз дауысты дыбыс ('а' немесе 'ә' сияқты) берсе, 'an' қолданыңыз:
- an umbrella ('амбрэлла' сияқты дыбысталады)
- an uncle
- an unreal experience
Акронимдер мен аббревиатуралармен қай артикльді қолданған жөн?
Ереже сол күйінде қалады! Акронимнің әріптерін дауыстап айтып, ең бірінші әріптің дыбысталуын тыңдаңыз.
- Бірінші әріп дауысты дыбыстан басталса, 'an' қолданыңыз:
- an FBI agent ('эф' дыбысынан басталады)
- an MBA degree ('эм' дыбысынан басталады)
- an SOS signal ('эс' дыбысынан басталады)
- Бірінші әріп дауыссыз дыбыстан басталса, 'a' қолданыңыз:
- a NASA project ('эн' дыбысынан басталады)
- a UK citizen ('йу-кей' дыбысынан басталады)
- a DIY project ('ди' дыбысынан басталады)
Қорытынды: Артикльдерді мінсіз қолданудың қарапайым жолы
Қорытындылай келе, 'a' мен 'an' артиклін қашан қолдану керектігін анықтаудың ең тиімді әдісі – әріпке емес, құлағыңызға сену. Егер артикльден кейінгі сөз дауысты дыбыстан басталса, 'an' қолданыңыз. Егер дауыссыз дыбыстан басталса, 'a' қолданыңыз. Осы жалғыз, бірақ қуатты ережені жаттығу арқылы сіз өзіңізге деген сенімділікті арттырып, ауызекі және жазбаша ағылшын тіліңізді анағұрлым еркін әрі табиғи етесіз.
***
Жиі қойылатын сұрақтар (ЖҚС)
Сандардың алдына 'a' немесе 'an' қойыла ма?
Бұл санды қалай айтатыныңызға байланысты. 'Eight' немесе 'eleven' сияқты дауысты дыбыстан басталатын сандардың алдына 'an' қолданыңыз (an eight-year-old child). 'One' немесе 'two' сияқты дауыссыз дыбыстан басталатын сандардың алдына 'a' қолданыңыз (a one-way street).
'a historic' пе, әлде 'an historic' пе, қайсысы дұрыс?
Бұл жиі талқыланатын мәселе, бірақ қазіргі ағылшын тілінде, әсіресе американдық нұсқада, 'a historic' сөз тіркесі жиі қолданылады. Себебі 'historic' сөзіндегі 'h' дыбысы айтылады. Ескі британдық ағылшын тілінің кейбір түрлерінде 'h' дыбысы жиі айтылмайтын болғандықтан, 'an historic' нұсқасы кең таралған еді, бірақ бүгінгі таңда 'a historic' стандартты таңдау болып саналады.
Акронимдермен 'a' немесе 'an' қалай қолданылады?
Ереже өзгермейді: акронимді айтқан кезде бірінші әріптің дыбысталуын тыңдаңыз. Мысалы, 'an' FBI agent, себебі 'F' әрпі 'эф' (дауысты дыбыс) деп айтылады. Ал 'a' CIA agent, себебі 'C' әрпі 'си' (дауыссыз дыбыс) деп айтылады.
Неліктен 'a university', бірақ 'an umbrella' деп айтамыз?
Екі сөз де 'u' әрпінен басталса да, олар әртүрлі дыбыстан басталады. 'University' сөзі 'й' дыбысынан ('йунивёрсити'), яғни дауыссыз дыбыстан басталады, сондықтан 'a' қолданамыз. 'Umbrella' сөзі 'а' дыбысынан ('амбрэлла'), яғни дауысты дыбыстан басталады, сондықтан 'an' қолданамыз.
'A' мен 'an' ережесі диалектіге байланысты өзгере ме?
Негізгі дыбысқа негізделген ереже өзгермейді. Дегенмен, айтылу диалектілер арасында әртүрлі болуы мүмкін (мысалы, 'herb' сөзінің американдық және британдық ағылшын тіліндегі айтылуы), бұл белгілі бір сөйлеуші үшін артикль таңдауын өзгертуі мүмкін. Бірақ артикльді бастапқы дыбысқа сәйкестендіру принципі тұрақты болып қалады.