Ағылшын тіліндегі A, AN, THE артикльдері: Қолданудың толық нұсқаулығы

Ағылшын тілін үйренуде көптеген қазақстандықтар үшін ең қиын тақырыптардың бірі – артикльдер. Себебі, қазақ тілінде артикль деген ұғым жоқ. Бірақ уайымдамаңыз! Бұл нұсқаулықта біз 'a', 'an' және 'the' артикльдерін қашан және қалай қолдану керектігін қарапайым тілмен, нақты мысалдармен түсіндіреміз.

Белгісіздік артикльдері ('a' және 'an') қашан қолданылады?

'A' және 'an' белгісіздік артикльдері деп аталады. Олар белгілі бір зат туралы емес, жалпылама, кез келген бір зат туралы айтқанда қолданылады. Ең басты ереже – олар тек жекеше түрдегі саналатын зат есімдермен қолданылады.

'A' және 'an' артикльдерінің арасында қандай айырмашылық бар?

Айырмашылық өте қарапайым және сөздің бірінші әрпіне емес, бірінші дыбысына байланысты:

'A' дауыссыз дыбыстан басталатын сөздердің алдында қолданылады.
*a book* (бір кітап)
*a car* (бір көлік)
*a university* (бір университет) – «university» сөзі 'u' әрпімен басталғанымен, [ju] дыбысымен айтылады, сондықтан 'a' артиклі қойылады.

'An' дауысты дыбыстан басталатын сөздердің алдында қолданылады.
*an apple* (бір алма)
*an idea* (бір ой/идея)
*an hour* (бір сағат) – «hour» сөзі 'h' әрпімен басталғанымен, ол айтылмайды, сөз дауысты [aʊ] дыбысынан басталады.

Белгілілік артиклі ('the') қашан қолданылады?

'The' – белгілілік артиклі. Ол нақты, белгілі бір зат немесе адам туралы айтылғанда қолданылады. Сөйлеуші де, тыңдаушы да қай зат туралы сөз болып жатқанын біледі.

'The' артиклін қолданудың негізгі жағдайлары қандай?

Сөйлемде бұрын айтылған зат: Егер сіз бір затты бірінші рет айтсаңыз, 'a/an' қолданасыз, ал екінші рет сол зат туралы айтсаңыз, 'the' қолданасыз.
*I bought a new phone. The phone is very fast.* (Мен жаңа телефон сатып алдым. (Сол) телефон өте жылдам.)

Әлемде жалғыз заттар: Күн, ай, жер сияқты біреу ғана заттармен қолданылады.
*the Sun* (Күн)
*the Moon* (Ай)
*the Eiffel Tower* (Эйфель мұнарасы)

Сын есімнің күшейтпелі шырайымен (superlatives):
*the best player* (ең үздік ойыншы)
*the tallest building* (ең биік ғимарат)

Кейбір географиялық атаулармен: Мұхиттар, теңіздер, өзендер, тау тізбектері және аралдар тобымен.
*the Pacific Ocean* (Тынық мұхиты)
*the Himalayas* (Гималай таулары)
*the United States of America* (Америка Құрама Штаттары)

Артикль мүлдем қолданылмайтын жағдайлар бар ма?

Иә, артикль қолданылмайтын жағдайлар да бар. Бұл «нөлдік артикль» (zero article) деп аталады.

Жалпылама ұғымдағы көпше түрдегі зат есімдер:
*I love books.* (Мен кітаптарды жақсы көремін.) – Жалпы барлық кітап туралы.
Салыстырыңыз: *I love the books you gave me.* (Сен берген кітаптарды жақсы көремін.) – Нақты кітаптар туралы.

Саналмайтын зат есімдер (жалпылама мағынада):
*Water is important for life.* (Су өмір үшін маңызды.)
*Knowledge is power.* (Білім – күш.)

Көптеген жалқы есімдермен: Адамдардың, қалалардың, елдердің (кейбір ерекшеліктерді қоспағанда) атауларымен.
Aisulu lives in Almaty.
She wants to visit France.

Жиі қойылатын сұрақтар (FAQ)

Дауысты әріппен басталса да, 'a' артиклі қойылатын сөздер бар ма?

Иә, бар. Ең бастысы – әріп емес, дыбыс. Мысалы, *'a university'* немесе *'a European'* сөздері дауысты әріппен басталғанымен, дауыссыз [j] дыбысымен айтылады, сондықтан 'a' артиклі қолданылады.

'The' артиклі барлық ел атауларымен қолданыла ма?

Жоқ. Көптеген ел атаулары артикльсіз қолданылады (мысалы, *Kazakhstan, Germany, Japan*). Бірақ атауында *'Kingdom', 'States', 'Republic'* сөздері бар немесе көпше түрдегі елдермен 'the' қолданылады (мысалы, *the United Kingdom, the United States, the Netherlands*).

Қазақ тілінде артикльдердің баламасы бар ма?

Жоқ, қазақ тілінде артикльдер жоқ. Біз заттың белгілі немесе белгісіз екенін сөйлем құрылымы, жалғаулар немесе 'бір' деген сөз арқылы білдіреміз. Мысалы, 'a book' – 'бір кітап', ал 'the book' – сөйлем ішінде 'кітапты' немесе 'сол кітап' деп берілуі мүмкін.