Ағылшын тіліндегі subjunctive mood (шартты рай) – бұл гипотетикалық жағдайларды, тілектерді, ұсыныстарды немесе талаптарды білдіру үшін қолданылатын етістіктің ерекше түрі. Фактілерді баяндайтын indicative mood-қа (анық рай) қарағанда, subjunctive mood шындыққа жанаспайтын немесе фактіге негізделмеген сценарийлерді сипаттайды. Сондықтан ол ресми және кәсіби қарым-қатынаста маңызды рөл атқарады.
Бұл грамматикалық құрылым күрделі болып көрінгенімен, оны түсіну және қолдана білу – ағылшын тілін жоғары деңгейде меңгергеніңіздің белгісі. Бұл нұсқаулықта біз оның не екенін, қашан және қалай дұрыс қолдану керегін түсіндіріп, ресми жазбаларыңызда сенімді түрде пайдалануға көмектесеміз.
Ағылшын тіліндегі Subjunctive Mood дегеніміз не?
Subjunctive – бұл грамматикадағы «mood» (рай) ұғымы, яғни етістіктің сөйлеушінің айтып жатқан нәрсеге көзқарасын білдіретін түрі. Ағылшын тілінде үш рай бар (indicative, imperative, subjunctive), бірақ subjunctive mood күнделікті сөйлесуде сирек кездеседі, алайда кәсіби және академиялық ортада маңызын жоғалтпайды.
Түсінікті болу үшін былай қарастырайық:
- Indicative Mood: Фактілерді баяндайды немесе сұрақ қояды. *Мысалы: He is the manager. (Ол – менеджер.)*
- Imperative Mood: Бұйрық береді. *Мысалы: Be the manager. (Менеджер бол.)*
- Subjunctive Mood: Тілек, мүмкіндік немесе талап сияқты шындыққа жанаспайтын жайттарды білдіреді. *Мысалы: I recommend that he be the manager. (Мен оның менеджер болғанын ұсынамын.)*
Subjunctive mood мысалында «is» орнына «be» етістігін қолданғанымызға назар аударыңыз. Осы кішкентай өзгеріс біздің қазіргі шындықты емес, ұсынысты айтып жатқанымызды білдіреді.
Subjunctive Mood ағылшын тілінде қалай дұрыс қолданылады?
Ресми жазылымда subjunctive mood-тың екі негізгі түрі кездеседі: present subjunctive (осы шақ) және past subjunctive (өткен шақ). Атаулары шатастыруы мүмкін, себебі олар әрдайым осы немесе өткен шақты білдірмейді, тек етістіктің формасына қарай солай аталады.
Present Subjunctive қалай жасалады?
Present subjunctive етістіктің бастапқы формасын (инфинитивтің 'to' бөлшегінсіз) қолданады және бастауышқа тәуелді емес. Яғни, үшінші жақ жекеше түрде '-s' жалғауы қосылмайды.
Ол талап ету, ұсыныс жасау, өтініш білдіру етістіктерінен кейін келетін 'that' шылауы бар сөйлемдерде қолданылады. Present subjunctive-ті талап ететін жиі кездесетін етістіктер:
- advise (кеңес беру)
- ask (сұрау)
- command (бұйыру)
- demand (талап ету)
- insist (табандылық таныту)
- propose (ұсыну)
- recommend (ұсыныс жасау)
- request (өтініш жасау)
- suggest (ұсыну)
- urge (шақыру)
Мысалдар:
- The committee recommends that the proposal be approved immediately. (Комитет ұсыныстың дереу мақулдануын ұсынады.) (Мұнда 'is approved' емес, 'be approved' қолданылады.)
- The CEO insists that every employee attend the training session. (Бас директор әр қызметкердің тренингке қатысуын талап етеді.) (Мұнда 'attends' емес, 'attend'.)
- It is essential that she complete the report by Friday. (Оның есепті жұмаға дейін аяқтауы өте маңызды.) (Мұнда 'completes' емес, 'complete'.)
Past Subjunctive қай кезде қолданылады?
Past subjunctive қазіргі немесе болашақтағы шындыққа жанаспайтын, гипотетикалық жағдайларды білдіру үшін қолданылады. Оның ең танымал қолданысы – «If I were you...» (Егер мен сенің орныңда болсам...) деген шартты сөйлемде.
'To be' етістігі үшін барлық жақта (I, he, she, it, we, they) әрқашан 'were' формасы қолданылады. Ал басқа етістіктер үшін past subjunctive формасы simple past tense (жай өткен шақ) формасымен бірдей болады.
Оны мына екі жағдайда қолданыңыз:
- Гипотетикалық 'If' сөйлемдерінде: Қиялыңыздағы жағдайды сипаттау үшін.
- If I were in charge, I would change the policy. (Егер мен басшы болсам, саясатты өзгертер едім.)
- She would travel the world if she had more time. (Егер оның уақыты көп болса, ол әлемді саяхаттар еді.)
- Тілектерді білдіргенде: Шындықтан басқаша болғанын қалайтын жағдайларды айту үшін, көбінесе 'wish' етістігінен кейін келеді.
- I wish I were taller. (Менің бойым ұзынырақ болса ғой.)
- He wishes he knew the answer. (Ол жауабын білгенін қалайды.)
Subjunctive Mood-ты меңгеру: Қорытынды
Ағылшын тіліндегі subjunctive mood басқа етістік формалары сияқты жиі кездеспесе де, оны дұрыс қолдану – тілді терең меңгергеніңіздің айқын белгісі. Ресми жазылымда ол ұсыныстарды, гипотетикалық шарттарды және тілектерді жеткізуде дәлдік пен сауаттылық деңгейін көрсетеді. Present subjunctive (етістіктің негізгі формасын қолдану) және past subjunctive ('to be' етістігі үшін 'were' формасын қолдану) ережелерін есте сақтай отырып, сіз бұл күрделі грамматикалық құрылымды өз жұмысыңызда сенімділікпен қолдана аласыз.
Жиі Қойылатын Сұрақтар (ЖҚС)
Subjunctive және indicative mood айырмашылығы неде? Indicative mood шындыққа негізделген фактілерді, пікірлерді немесе сұрақтарды білдіреді (мысалы, «She is our team lead»). Ал subjunctive mood тілек, ұсыныс немесе гипотетикалық жағдай сияқты шындыққа жанаспайтын жайттарды білдіреді (мысалы, «I suggest that she be our team lead»).
Неліктен 'if I was' емес, 'if I were' деп айтамыз? Біз «if I were» тіркесін гипотетикалық немесе шындыққа жанаспайтын жағдайларда қолданамыз. Бұл – 'to be' етістігінің дұрыс past subjunctive формасы. Күнделікті сөйлесуде «if I was» жиі қолданылғанымен, ресми жазылымда және грамматикалық тұрғыдан шындыққа сәйкес келмейтін шартты сипаттағанда «if I were» стандарты сақталады.
Ағылшын тілінде subjunctive mood жиі қолданыла ма? Күнделікті ауызекі сөйлеу тілінде сирек кездеседі, көп жағдайда оның орнына indicative формалары қолданылады. Дегенмен, ағылшын тіліндегі subjunctive mood ресми жазылымда, заң құжаттарында, академиялық мақалаларда және кәсіби қарым-қатынаста белсенді түрде қолданылады және стандарт болып саналады.
Subjunctive mood-ты ауызекі сөйлегенде қолдануға бола ма? Иә, әрине! Кейбір формалары сирек қолданылғанымен, «If I were you...», «I wish I were...» сияқты тіркестер мен «God bless you» (Құдай жарылқасын) немесе «long live the king» (Патша ұзақ жасасын) сияқты сөздер – күнделікті сөйлеуде қолданылатын subjunctive mood мысалдары.
Қандай етістіктерден кейін subjunctive mood қолданылады? Present subjunctive көбінесе талапты, өтінішті, ұсынысты білдіретін етістіктерден кейін қолданылады. Негізгі мысалдарға *suggest, recommend, insist, demand, propose, request,* және *urge* етістіктері жатады және олардан кейін әдетте 'that' шылауы келеді.