Аралас шартты сөйлемдерді дұрыс құрастыру және қолдану үшін сізге бір шартты сөйлем түрінің 'if' бөлігін (мысалы, үшінші) екінші біреуінің негізгі бөлігімен (мысалы, екінші) біріктіру қажет. Бұл күрделі құрылым гипотетикалық өткен шақтағы іс-әрекеттің қазіргі жағдайға қалай әсер ететінін немесе жалпы қазіргі шындықтың өткен оқиғаны қалай өзгерте алатынын талқылауға мүмкіндік береді.
Өткен шақтағы гипотетикалық оқиғаны оның қазіргі нәтижесімен қалай байланыстыруға болады деп ойланып көрдіңіз бе? Екінші және үшінші шартты сөйлемдер сияқты стандартты шартты сөйлемдер — тамаша құралдар, бірақ олар өткен шақты өткен шақта, ал қазіргі шақты қазіргі шақта қалдырады. Ағылшын тілін терең меңгеру үшін әртүрлі уақыт аралықтарын байланыстыратын аралас шартты сөйлемдерді (mixed conditionals) қолдануды үйрену керек. Бұл нұсқаулық олардың қалай жұмыс істейтінін, қалай құрастырылатынын және ағылшын тіліңізді жетілдіріп, нақты сөйлеу үшін оларды қашан қолдану керектігін түсіндіреді.
Аралас шартты сөйлемдер деген не және олар не үшін қажет?
Аралас шартты сөйлемдер — бұл гибридті сөйлемдер. Олар екінші және үшінші шартты сөйлемдердің бөліктерін біріктіріп, 'if' бөлігіндегі уақыт негізгі бөліктегі уақыттан өзгеше болатын шындыққа жанаспайтын жағдайды білдіреді. Олар өкініштер, балама өмір жолдары және ешқашан болмаған іс-әрекеттердің ұзақ мерзімді салдары туралы айту үшін өте маңызды.
Негізінен, олар мынадай сұрақтарға жауап береді:
- Егер мен өткенде басқаша таңдау жасағанымда, қазіргі өмірім қандай болар еді?
- Егер қазіргі бір жағдай шындыққа жанаспаса, өткендегі оқиға қалай басқаша болар еді?
Аралас шартты сөйлемнің ең жиі кездесетін түрі қалай жасалады?
Аралас шартты сөйлемнің ең жиі кездесетін түрі өткен шақтағы басқаша іс-әрекеттің *қазір* басқаша нәтижеге әкелетінін сипаттайды. Ол шындыққа жанаспайтын өткен шартты шындыққа жанаспайтын қазіргі нәтижемен байланыстырады.
Құрылымы: If + Past Perfect (had + past participle), ... would + негізгі етістік.
Бұл құрылым 'if' бөлігін үшінші шартты сөйлемнен, ал негізгі бөлігін екінші шартты сөйлемнен алады.
Мысалдарды қарастырайық
- If I had studied engineering, I would have a better-paying job now. (Түсіндірмесі: Егер мен инженерлік оқығанымда, қазір жалақысы жақсы жұмысым болар еді. Бірақ мен инженерлік оқымадым, сондықтан ондай жұмысым жоқ.)
- If you had taken the map, we wouldn't be lost. (Түсіндірмесі: Егер сен картаны алғаныңда, біз қазір адаспас едік. Бірақ сен картаны алмадың, сондықтан біз адасып кеттік.)
- If he had saved his money, he would be able to afford a vacation this year. (Түсіндірмесі: Егер ол ақшасын жинағанда, биыл демалысқа шыға алар еді. Бірақ ол ақша жинамады, сондықтан демалысқа шыға алмайды.)
- If she had listened to my advice, she wouldn't be in this difficult situation. (Түсіндірмесі: Егер ол менің кеңесімді тыңдағанда, қазір мұндай қиын жағдайда болмас еді. Бірақ ол тыңдамады, сондықтан осындай жағдайда.)
Аралас шартты сөйлемнің екінші түрі қандай?
Бұл түрі сирек кездессе де, жалпы, үздіксіз шарттың (шындыққа жанаспайтын қазіргі шақ) өткендегі нақты оқиғаны қалай өзгертетінін сипаттайтын аралас шартты сөйлем құрастыруға болады.
Құрылымы: If + Simple Past, ... would have + past participle.
Бұл жерде 'if' бөлігі екінші шартты сөйлемнен, ал негізгі бөлігі үшінші шартты сөйлемнен алынады.
Тағы мысалдар келтіре аласыз ба?
- If I were more confident, I would have asked for that promotion. (Түсіндірмесі: Менің жалпы мінезім батыл емес, сондықтан мен өткенде сол қызметті сұрамадым.)
- If he spoke Spanish, he would have understood what they were saying yesterday. (Түсіндірмесі: Ол жалпы испанша сөйлемейді, сондықтан кеше олардың не айтқанын түсінбеді.)
- If I wasn't afraid of flying, I would have travelled with you to Brazil last month. (Түсіндірмесі: Мен жалпы ұшудан қорқамын, сондықтан өткен айда сенімен Бразилияға бармадым.)
Қорытынды: Аралас шартты сөйлемдерді меңгеру
Аралас шартты сөйлемдерді қолдануды түсіну — ағылшын тілін еркін меңгеруге жасалған маңызды қадам. Олар басқа шартты сөйлемдер жасай алмайтын жолмен өткен мен қазіргі шақты байланыстыратын күрделі, гипотетикалық идеяларды білдіруге мүмкіндік береді. Екі негізгі құрылымды — өткеннен қазіргіге және қазіргіден өткенге — меңгеру арқылы сіз өкініштерді, армандарды және балама шындықты өте нақты жеткізе аласыз. Оларды тәжірибеде қолданудан қорықпаңыз; олар кез келген жоғары деңгейдегі ағылшын тілінде сөйлеушінің құралдар жиынтығындағы қуатты құрал.
Аралас шартты сөйлемдер туралы жиі қойылатын сұрақтар
1-сұрақ: Third conditional мен mixed conditional айырмашылығы неде? Third conditional (If I had studied, I would have passed the exam) гипотетикалық өткен шарт пен оның гипотетикалық *өткен* нәтижесі туралы айтады. Ал mixed conditional (If I had studied, I would have a degree now) гипотетикалық өткен шартты оның гипотетикалық *қазіргі* нәтижесімен байланыстырады.
2-сұрақ: Mixed conditional сөйлемдерде 'would' орнына 'could' немесе 'might' қолдануға бола ма? Әрине. Басқа шартты сөйлемдердегідей, 'would' сөзін 'might' (мүмкіндік үшін) немесе 'could' (қабілет/мүмкіндік үшін) сөздерімен алмастыруға болады. Мысалы: "If I had saved more money, I *might* be a homeowner now" немесе "If you had taken the earlier train, you *could* have avoided the delay."
3-сұрақ: Second/third conditional орнына mixed conditional-ды қашан қолданған жөн? Аралас шартты сөйлемді тек екі түрлі уақыт аралығын (өткен және қазіргі) байланыстыру қажет болғанда ғана қолданыңыз. Егер сіздің гипотетикалық жағдайыңыз бен оның нәтижесі екеуі де өткен шақта болса, third conditional-ды қолданыңыз. Егер екеуі де қазіргі немесе болашақ туралы болса, second conditional-ды қолданыңыз.
4-сұрақ: Аралас шартты сөйлемдер ауызекі сөйлеуде жиі кездесе ме? Иә, олар өте жиі кездеседі, әсіресе бірінші түрі (өткен шарт -> қазіргі нәтиже). Ана тілінде сөйлеушілер оларды өкініштер, өмірлік шешімдер туралы айтқанда немесе өткен оқиғаға байланысты бүгінгі жағдайдың қалай басқаша болуы мүмкін екенін елестеткенде жиі қолданады. Мысалы: "If I hadn't spent so much money last night, I wouldn't be broke today!"