Ағылшын тілінде қарапайым сөйлеп бастау үшін сізге 'to be', 'to have', 'to do', 'to say', 'to go' сияқты жиі қолданылатын етістіктерді үйрену қажет. Осы негізгі етістіктер жиынтығын меңгеру қарапайым сөйлемдер құрап, күнделікті әңгімеге араласуға мүмкіндік беретін іргетас болады.
Жаңа тіл үйрену қиын көрінуі мүмкін, бірақ ең жиі кездесетін сөздерден бастау – ақылды стратегия. Ағылшын тілінде етістіктер әрбір сөйлемнің «қозғалтқышы» болып табылады. Олар іс-әрекетті немесе күйді білдіреді. Ең жиі қолданылатын етістіктердің шағын тобын жаттап алу арқылы сіз таңқаларлықтай көп идеяны жеткізу мүмкіндігіне ие боласыз. Ендеше, ағылшынша сөздік қорыңыздың негізін қалайтын ең маңызды 20 етістікті қарастырайық.
Неліктен дәл осы 20 етістікті бірінші кезекте үйрену маңызды?
Тізімге өтпес бұрын, бұл етістіктердің *неліктен* соншалықты маңызды екенін түсіну керек. Олар жай ғана жиі кездесіп қоймайды, сонымен қатар көп қырлы және көбіне бұрыс етістіктер болып келеді, яғни олардың формалары әртүрлі шақтарда өзгереді. Оларды ерте үйрену негізгі грамматикалық ережелер мен сөйлем құрылымын түсінуге көмектеседі.
Бұл маңызды етістіктер бірнеше қызмет атқарады:
- Негізгі етістіктер: Олар сөйлемнің негізгі мағынасын бере алады (мысалы, "I go to the store." – Мен дүкенге барамын.).
- Көмекші етістіктер: Олар сұраулы, болымсыз және күрделі шақтарды жасауға көмектеседі (мысалы, "Do you know him?" – Сен оны танисың ба? немесе "I have seen that movie." – Мен бұл фильмді көргенмін.).
Осы тізімге назар аудару арқылы сіз жай ғана сөздерді жаттап қоймай, ағылшын тіліндегі қарым-қатынастың іргетасын қалайтын негізгі элементтерді үйренесіз.
Ағылшын тілін енді бастағандар үшін ең маңызды 20 етістік қандай?
Міне, ағылшын тілін үйренуді жаңа бастаған әрбір адам бірінші кезекте меңгеруі тиіс етістіктердің негізгі тізімі. Біз олардың күнделікті жағдайларда қалай қолданылатынын көрсету үшін негізгі формасын және қарапайым мысалдарды келтірдік.
- Be (is, am, are, was, were) – болу, бар болу.
- *Мысалы:* She is a doctor. (Ол – дәрігер). I am tired. (Мен шаршадым).
- Have (has, had) – ие болу, бар болу.
- *Мысалы:* They have a new car. (Олардың жаңа көлігі бар). I have to leave. (Мен кетуім керек).
- Do (does, did) – істеу, жасау; сұраулы және болымсыз сөйлемдерді жасау үшін қолданылады.
- *Мысалы:* What do you do for work? (Жұмысыңыз не?). I did my homework. (Мен үй тапсырмамды орындадым).
- Say (says, said) – айту, деу.
- *Мысалы:* He said it was important. (Ол мұның маңызды екенін айтты).
- Go (goes, went) – бару, жүру.
- *Мысалы:* We go to the park on weekends. (Біз демалыс күндері саябаққа барамыз).
- Get (gets, got) – алу, ие болу, жету, болу.
- *Мысалы:* I get emails every day. (Мен күнделікті электронды хаттар аламын). It's getting late. (Кеш болып барады).
- Make (makes, made) – жасау, дайындау.
- *Мысалы:* Can you make some coffee? (Біраз кофе дайындай аласыз ба?).
- Know (knows, knew) – білу, тану.
- *Мысалы:* I know the answer to that question. (Мен бұл сұрақтың жауабын білемін).
- Think (thinks, thought) – ойлау, санау.
- *Мысалы:* I think it's a good idea. (Менің ойымша, бұл жақсы идея).
- Take (takes, took) – алу, апару.
- *Мысалы:* Please take this package to the post office. (Өтінемін, мына сәлемдемені поштаға апарыңызшы).
- See (sees, saw) – көру, түсіну.
- *Мысалы:* I can see the mountains from here. (Мен осы жерден тауларды көре аламын). I see what you mean. (Мен сіздің не айтқыңыз келгенін түсіндім).
- Come (comes, came) – келу.
- *Мысалы:* Are you coming to the party tonight? (Бүгін кешке келесің бе?).
- Want (wants, wanted) – қалау, тілеу.
- *Мысалы:* The children want to play outside. (Балалар сыртта ойнағысы келеді).
- Look (looks, looked) – қарау.
- *Мысалы:* Look at that beautiful bird! (Анау әдемі құсқа қарашы!).
- Use (uses, used) – қолдану, пайдалану.
- *Мысалы:* Can I use your phone? (Телефоныңызды қолдансам бола ма?).
- Find (finds, found) – табу, кездестіру.
- *Мысалы:* I can't find my keys. (Мен кілттерімді таба алмай жатырмын).
- Give (gives, gave) – беру.
- *Мысалы:* She gave me a wonderful gift. (Ол маған керемет сыйлық берді).
- Tell (tells, told) – айтып беру, хабарлау.
- *Мысалы:* Please tell me the truth. (Маған шындықты айтыңызшы).
- Work (works, worked) – жұмыс істеу; істеу, жұмыс жасау (құрылғы туралы).
- *Мысалы:* He works at the hospital. (Ол ауруханада жұмыс істейді). My computer isn't working. (Менің компьютерім істемей тұр).
- Need (needs, needed) – қажет ету, мұқтаж болу.
- *Мысалы:* I need to buy some groceries. (Маған азық-түлік сатып алуым керек).
Бұл негізгі етістіктерді қалай жаттығуға болады?
Тізімді үйрену – бірінші қадам; ал етістіктерді қолдану – тілді еркін меңгерудің жолы. Мына қарапайым әдістерді қолданып көріңіз:
- Карточкалар жасаңыз: Бір жағына етістікті, екінші жағына оның мағынасын немесе мысал сөйлем жазыңыз.
- Күнделікті сөйлемдер жазыңыз: Әр күн сайын осы 20 етістіктің әрқайсысымен өз өміріңізге қатысты бір сөйлемнен жазыңыз.
- Дауыстап айтыңыз: Мысал сөйлемдерді айтып, өз сөйлемдеріңізді құрастырып жаттығыңыз. Бұл ауыз бен ми үшін бұлшықет жадын қалыптастырады.
- Белсенді тыңдаңыз: Фильмдерде, подкасттарда және музыкада ана тілінде сөйлейтіндердің осы етістіктерді қалай қолданатынына назар аударыңыз.
Қорытынды
Міне, сіздің ағылшын тілін үйрену сапарыңызды бастайтын негізгі тізім осы. Алғашқы күшіңізді осы ең маңызды 20 етістікті меңгеруге жұмсау арқылы сіз болашақтағы барлық оқуыңыз үшін мықты және практикалық база қалыптастырасыз. Бұл етістіктер сіз қатысатын кез келген әңгімеде кездеседі, сондықтан оларды жақсылап үйрену – қарапайым ағылшын тілін тез түсініп, сөйлеп кетудің ең тиімді жолы.
Ағылшын етістіктерін үйренуге қатысты жиі қойылатын сұрақтар
Осы 20 етістіктен кейін қандай етістіктерді үйренген жөн?
Бұл негізгі тізімді меңгергеннен кейін, 'ask' (сұрау), 'feel' (сезіну), 'try' (тырысу), 'leave' (кету) және 'call' (қоңырау шалу) сияқты басқа да жиі қолданылатын етістіктерге назар аударған жөн. Одан кейін өз қызығушылықтарыңызға, жұмысыңызға немесе хоббиіңізге қатысты етістіктерге көшуге болады.
Дұрыс және бұрыс етістіктердің айырмашылығы неде?
Дұрыс етістіктер өткен шақты "-ed" жалғауын қосу арқылы жасайды (мысалы, work -> worked). Бұрыс етістіктер күтпеген жолдармен өзгереді (мысалы, go -> went; see -> saw). Ең жиі кездесетін етістіктердің көбі, соның ішінде осы тізімдегі бірнешеуі, бұрыс етістіктер болып табылады.
Еркін сөйлесу үшін осы 20 етістікті білу жеткілікті ме?
Жоқ, бұл етістіктер толық еркін сөйлеу үшін емес, қарапайым сөйлесуді бастауға арналған. Олар негізгі құрылымды қамтамасыз етеді, бірақ еркін сөйлеу үшін әлдеқайда үлкен сөздік қор, идиомаларды түсіну және әртүрлі шақтарды меңгеру қажет.
Бұл 20 етістікті қанша уақытта меңгеруге болады?
Күнделікті тұрақты жаттығумен (15-30 минут) ынталы үйренуші бұл 20 етістікті қарапайым сөйлемдерде бір-екі апта ішінде ыңғайлы қолдана алатын болады. Ең бастысы – жай жаттап алу емес, белсенді түрде қолдану.