Ағылшын тіліндегі 'a', 'an' және 'the' артикльдерін қолданудың негізгі ережелері сіздің нақты немесе жалпы зат есім туралы айтып жатқаныңызға байланысты. Нақты, бірегей немесе бұрын айтылған зат есімдер үшін 'the' қолданыңыз, ал жалпы, нақтыланбаған, саналатын жекеше зат есімдер үшін 'a' немесе 'an' қолданыңыз. 'A' мен 'an' арасындағы таңдау келесі сөздің дыбысталуына қарай анықталады.
Ағылшын тілін үйренушілер үшін ең жиі кездесетін қиындықтардың біріне қош келдіңіз! Артикльдер кішкентай сөздер болғанымен, олар сөйлемдеріңіздің табиғи және түсінікті шығуына үлкен әсер етеді. Оларды дұрыс қолданбау тыңдаушыны немесе оқырманды шатастырып, айтқан ойыңыздың мағынасын толықтай өзгертіп жіберуі мүмкін. Бірақ уайымдамаңыз. Олардың негізгі логикасын түсінгеннен кейін, 'a', 'an' және 'the' артикльдерін қолданудың негізгі ережелерін меңгеру әлдеқайда оңай болады. Бұл нұсқаулықта сізге қажеттінің бәрі нақты мысалдармен түсіндіріледі.
Белгісіздік артикльдері 'a' және 'an' қалай қолданылады?
'A' және 'an' белгісіздік артикльдері деп аталады. Оларды сіз жекеше, саналатын зат есім туралы жалпы немесе нақты емес мағынада айтқанда қолданасыз. Мұны белгілі біреуі емес, «көптің бірі» ретінде қарастырыңыз.
Ең бастысы – 'a' мен 'an' арасында таңдау жасау, бұл сөздің жазылуына емес, оның дыбысталуына байланысты.
'A' артиклі қандай жағдайда қолданылады?
Сіз 'a' артиклін дауыссыз дыбыстан басталатын сөздердің алдында қолданасыз. Бұл ең қарапайым ереже. Абай болыңыз – әріп емес, *дыбыс* маңызды!
- Мысал: I need a book to read. (Маған оқитын кітап керек. /b/ дыбысы – дауыссыз.)
- Мысал: She is studying at a university. (Ол университетте оқып жатыр. 'university' сөзі дауыссыз 'y' дыбысымен басталады.)
- Мысал: It was a one-time offer. (Бұл бір реттік ұсыныс болды. 'one' сөзі 'w' дыбысымен басталады.)
'An' артиклі қандай жағдайда қолданылады?
Сіз 'an' артиклін дауысты дыбыстан (a, e, i, o, u) басталатын сөздердің алдында қолданасыз. Тағы да, тек бірінші әріпке емес, айтылуына назар аударыңыз.
- Мысал: He ate an apple for a snack. (Ол жеңіл тамаққа алма жеді. /æ/ дыбысы – дауысты.)
- Мысал: We have to wait for an hour. (Біз бір сағат күтуіміз керек. 'hour' сөзіндегі 'h' дыбысталмайды, сондықтан сөз дауысты дыбыстан басталады.)
- Мысал: She has an MBA from Harvard. (Оның Гарвардтан алған MBA дәрежесі бар. 'MBA' әріптер тіркесі 'эм-би-эй' деп айтылып, дауысты дыбыстан басталады.)
Белгілілік артиклі 'the' қандай негізгі ережелер бойынша қолданылады?
'The' – бұл белгілілік артиклі. Ол сөйлеушіге де, тыңдаушыға да белгілі, нақты, ерекше зат есім туралы айту үшін қолданылады. Егер сіз талқылап жатқан зат есімді нұсқап көрсете алсаңыз, сізге 'the' артиклін қолдану қажет болуы мүмкін.
'The' артиклін қолдану қажет негізгі жағдайлар:
- Нақты немесе белгілі бір нәрсеге сілтеме жасау үшін.
- “Let’s watch a movie.” (Кез келген фильм, нақты емес)
- “Let’s watch the movie you mentioned yesterday.” (Екеуміз де білетін, кеше сен айтқан нақты фильм)
- Зат есім бұрын айтылған кезде.
- “I saw a dog in the park. The dog was chasing a squirrel.” (Мен саябақта бір ит көрдім. Сол ит тиін қуып жүрді. Енді қай ит туралы айтылып жатқаны белгілі болды.)
- Зат есім бірегей болғанда (тек біреу ғана бар).
- The sun is very bright today. (Бүгін күн өте жарық.)
- Who is the CEO of this company? (Бұл компанияның бас директоры кім?)
- We sailed on the Pacific Ocean. (Біз Тынық мұхитында жүздік.)
- Сын есімнің күшейтпелі шырайымен.
- This is the tallest building in the city. (Бұл қаладағы ең биік ғимарат.)
- She is the best student in the class. (Ол сыныптағы ең үздік оқушы.)
- Белгілі бір географиялық аймақтардың, өзендердің және елдердің атауларымен.
- Көпше түрдегі ел атаулары: The Netherlands, The Philippines.
- Атауында 'Kingdom', 'Republic' немесе 'States' сөздері бар елдер: The United Kingdom, The United States.
- Өзендер, мұхиттар және теңіздер: The Nile River, The Atlantic Ocean.
Қай кезде артикль мүлдем қолданылмайды? (Нөлдік артикль)
Кейде дұрыс таңдау – артикльді мүлдем қолданбау. Бұл 'нөлдік артикль' деп аталады.
- Жалпы көпше түрдегі зат есімдермен: “Cats are independent animals.” (Жалпы барлық мысықтар туралы айтылған.) БІРАҚ: “The cats in my house are lazy.” (Менің үйімдегі нақты мысықтар туралы.)
- Жалпы мағынада қолданылатын саналмайтын зат есімдермен: “Information is powerful.” (Ақпарат – күш.) немесе “I need advice.” (Маған кеңес керек.) БІРАҚ: “The advice you gave me was very helpful.” (Сен берген нақты кеңес өте пайдалы болды.)
- Көптеген жалқы есімдермен: Бұған адамдардың есімдері (Sarah), көптеген елдердің (Japan, Mexico), қалалардың (London) және тілдердің (I am learning English) атаулары кіреді.
Осы 'a', 'an' және 'the' артикльдерін қолданудың негізгі ережелерін түсіну – ағылшын тілін меңгерудегі іргелі қадам. Оқыған мәтіндеріңіздегі зат есімдерді анықтап, өзіңізге сұрақ қою арқылы жаттығыңыз: бұл нақты ма, әлде жалпы ма? Жекеше ме, көпше ме? Саналатын ба, саналмайтын ба? Осы сұрақтарға жауап беру сізді әрқашан дұрыс артикльге бағыттайды.
Жиі Қойылатын Сұрақтар (ЖҚС)
'The' артиклін көпше түрдегі зат есімдермен қолдануға бола ма? Иә, әрине. Сіз белгілі бір, нақты топ туралы айтқанда, 'the' артиклін көпше түрдегі зат есімдермен қолданасыз. Мысалы, “I like flowers” (жалпы гүлдерді ұнатамын) дегенге қарсы “The flowers in your garden are beautiful” (сіздің бақшаңыздағы нақты гүлдер әдемі).
Неліктен 'an hour' деп айтамыз, бірақ 'a university' дейміз? Ереже әріпке емес, сөздің бастапқы дыбысына негізделген. 'Hour' сөзінде 'h' әрпі дыбысталмайтындықтан, сөз дауысты дыбыстан басталады. 'University' сөзі 'y' дыбысынан (/juːnɪˈvɜːsəti/) басталады, бұл дауыссыз дыбыс болып саналады, сондықтан оның алдында 'a' қолданылады.
'A' мен 'one' сөздерінің айырмашылығы неде? Екеуі де бір затты білдіре алатынына қарамастан, 'a' немесе 'an' – жалпы зат есімдер үшін қолданылатын артикль, ал 'one' – санды баса көрсету үшін қолданылатын сан есім. Сіз “I need a pencil” (Маған қарындаш керек) дейсіз, бірақ егер біреу сізге екеуін берсе, сіз “I only need one pencil” (Маған тек бір қарындаш керек) деп нақтылайсыз.
Елдердің атауларымен артикль қолданыла ма? Жалпы, жоқ. Сіз “I live in the Canada” демейсіз, “I live in Canada” дейсіз. Негізгі ерекшеліктерге көпше түрдегі ел атаулары (the Netherlands) немесе атауында 'Kingdom', 'Republic', 'States', 'Emirates' сияқты сөздері бар елдер жатады (the United Kingdom, the People's Republic of China, the United States, the United Arab Emirates).