'A', 'an' және 'the' артикльдерінің негізгі айырмашылығы олардың нақтылықты білдіруінде жатыр. 'A' мен 'an' – жалпы, белгісіз бір зат есім үшін қолданылатын белгісіздік артикльдері. Ал 'the' – нақты, бірегей немесе бұрын айтылған зат есім үшін қолданылатын белгілілік артиклі. 'A' мен 'an' арасындағы таңдау келесі сөздің бірінші дыбысына байланысты болады.
Артикль деп аталатын осы кішкентай сөздерді меңгеру сіздің ағылшынша сөйлеуіңізді бірден табиғи және нақты етеді. 'A', 'an' және 'the' артикльдерін қолданудағы айырмашылықты түсіну – жаңа бастағандарды еркін сөйлейтіндерден ажырататын негізгі грамматикалық ереже. Ендеше, шатасуды біржола жою үшін ережелерді нақты мысалдармен талдап көрейік.
'A' немесе 'an' артиклін қашан қолданған жөн? Белгісіздік артикльдері
'A' және 'an' белгісіздік артикльдері деп аталады. «Белгісіздік» дегенді «нақты емес» немесе «анықталмаған» деп түсініңіз. Сіз оларды жекеше, саналатын зат есім туралы жалпы мағынада айтқан кезде қолданасыз. Бұл – көп нұсқаның бірі, белгілі бір зат емес.
- Мысал: "I need a phone." (Маған телефон керек. Яғни, кез келген телефон жарайды, нақты бір телефон емес.)
- Мысал: "She is an engineer." (Ол – инженер. Яғни, әлемдегі көптеген инженерлердің бірі.)
'A' және 'an' арасынан қалай дұрыс таңдауға болады?
Бұл – ең жиі кездесетін шатасу, бірақ ереже қарапайым: бәрі келесі сөздің бірінші дыбысына байланысты, әрпіне емес.
- 'A' артиклін дауыссыз дыбыстан басталатын сөздің алдында қолданыңыз.
- a car (көлік)
- a big apple (үлкен алма)
- a university ('u' әрпі дауысты болғанымен, бұл сөз 'й' дауыссыз дыбысынан басталатын [ju:nɪ'vɜ:sətɪ] деп оқылады.)
- a one-day event ('one' сөзі 'у' [w] дауыссыз дыбысынан басталады.)
- 'An' артиклін дауысты дыбыстан (a, e, i, o, u дыбыстары) басталатын сөздің алдында қолданыңыз.
- an apple (алма)
- an interesting book (қызықты кітап)
- an hour ('h' әрпі оқылмайды, сондықтан сөз дауысты дыбыстан басталады.)
- an MBA ('M' әрпі 'эм' деп, яғни дауысты дыбыстан басталып айтылады.)
'The' артиклі қай кезде дұрыс таңдау болады? Белгілілік артиклі
'The' – белгілілік артиклі. «Белгілілік» дегенді «нақты» немесе «анықталған» деп ойлаңыз. Сіз оны тыңдаушы немесе оқырман қай адам, орын немесе зат туралы айтып жатқаныңызды нақты білген кезде қолданасыз. 'A' мен 'an'-ға қарағанда, 'the' артиклі жекеше, көпше және саналмайтын зат есімдермен қолданыла береді.
'The' артиклін келесі жағдайларда қолдану керек:
- Бір нәрсе бұрын айтылған кезде:
- "I saw a cat in my yard. The cat was black." (Мен ауламнан бір мысық көрдім. Сол мысық қара болды. Енді біз мен жаңа ғана айтқан нақты мысық туралы сөйлесіп жатырмыз.)
- Бір нәрсе жалғыз, бірегей болғанда:
- The sun (күн), the moon (ай), the internet (интернет), the White House (Ақ үй).
- Сын есімнің күшейтпелі шырайымен және реттік сан есімдермен:
- The tallest building (ең биік ғимарат), the best movie (ең жақсы фильм), the first time (бірінші рет), the third chapter (үшінші тарау).
- Контекст бойынша түсінікті нақты нысандар үшін:
- "Please pass me the salt." (Өтінемін, тұзды беріп жіберші. Екеуміз де үстелдегі нақты тұз салғышты көріп тұрмыз.)
- "I'm going to the bank." (Мен банкке барамын. Бұл мен әдетте баратын нақты банк екені түсінікті.)
'A', 'an' және 'the' артикльдерінің басты айырмашылығы неде? Қысқаша нұсқаулық
'A', 'an' және 'the' қолданудағы айырмашылықты толық түсіну үшін негізгі ережелерді қатар қарастырған жөн. Бұл қарапайым салыстыру кез келген сөйлемде дұрыс таңдау жасауға көмектеседі.
- 'A' немесе 'an' (Белгісіздік) қолданыңыз:
- Жекеше, саналатын зат есім туралы бірінші рет айтқанда.
- Заттар тобының кез келген біреуіне сілтеме жасағанда.
- Адамның мамандығын айтқанда.
- 'The' (Белгілілік) қолданыңыз:
- Бұрын анықталған нақты зат есім туралы айтқанда.
- Бірегей заттарға (the sun, the world) сілтеме жасағанда.
- Саналатын (the cars) және саналмайтын (the water) зат есімдермен.
Былай ойлап көріңіз: 'a/an' жаңа нәрсе туралы әңгімені бастаса, 'the' сол нәрсе туралы әңгімені жалғастырады.
Қорытынды
Артикльдер кішкентай болғанымен, олардың күші зор. 'A', 'an' және 'the' артикльдерін қолданудағы айырмашылықты меңгеру – ағылшын тілін еркін меңгеруге бағытталған маңызды қадам. Басты назарды нақтылыққа аударыңыз: жалпы зат есімдер үшін 'a/an', ал нақты зат есімдер үшін 'the' қолданыңыз. Ал 'a' мен 'an' арасында таңдау жасағанда, әріпке емес, әрқашан дыбысқа сеніңіз. Аздаған тәжірибе арқылы бұл ағылшын тілінің грамматикалық артикльдерін қолдану сіз үшін әдетке айналады.
***
Жиі Қойылатын Сұрақтар (ЖҚС)
Неліктен 'an hour' деп айтамыз, бірақ 'a university' дейміз? Бұл – дыбыс ережесінің керемет мысалы. 'Hour' сөзіндегі 'h' әрпі оқылмайды, сондықтан оның бірінші дыбысы – дауысты дыбыс ('ауəр'), сол себепті 'an' қажет. 'University' сөзі 'u' әрпінен басталғанымен, 'й' дыбысымен ('йунивөрсити') айтылады, ал бұл – дауыссыз дыбыс, сондықтан 'a' артиклі қажет.
'The' артиклін көпше түрдегі зат есімдермен қолдануға бола ма? Иә, әрине. 'The' артиклі нақты зат есімдермен қолданылады, олардың жекеше немесе көпше түрде болуы маңызды емес. Мысалы, сіз "I like the dogs that live next door" (Маған көрші тұратын иттер ұнайды) деп айта аласыз, себебі сіз жалпы иттер туралы емес, нақты иттер туралы айтып тұрсыз.
Қандай жағдайда артикль мүлдем қолданылмайды? Бұл «нөлдік артикль» деп аталады. Жалпы ереже бойынша, сіз жалпы ұғымдар, жалпы мағынадағы саналмайтын зат есімдер немесе көптеген жалқы есімдер (адамдардың немесе қалалардың аттары сияқты) туралы айтқанда артикль қолданбайсыз. Мысалы: "I believe in love" (Мен махаббатқа сенемін), "Water is essential for life" (Су өмір үшін маңызды), "I live in Almaty" (Мен Алматыда тұрамын).
'A', 'an' және 'the' артикльдерін қолданудың негізгі ережесі қандай? Негізгі ереже – нақтылық. Топтың ішіндегі жалпы, жекеше бір зат үшін 'a' немесе 'an' қолданыңыз (мысалы, кітапханадан алынған *a book*). Тыңдаушы білетін нақты, анықталған зат үшін 'the' қолданыңыз (мысалы, сіз маған айтқан *the book*).
'Water' немесе 'advice' сияқты саналмайтын зат есімдермен 'a' немесе 'an' артиклін қолдана аламын ба? Жоқ, 'a' және 'an' тек жекеше, саналатын зат есімдермен қолданылады. Сіз "a water" немесе "an advice" деп айта алмайсыз. Саналмайтын зат есімдер үшін нақтылықты білдіру мақсатында 'the' артиклін ("I drank the water in the bottle") немесе жалпы мағынада ешқандай артикльсіз ("I need advice") қолдана аласыз.