Ағылшын тіліндегі 'a', 'an' және 'the' артикльдерін қалай дұрыс қолдануға болады?
Ағылшын тілін үйрену барысында көптеген қазақстандықтар артикльдермен қиналады, себебі қазақ тілінде мұндай ұғым жоқ. Бірақ уайымдамаңыз! Бұл мақалада біз 'a', 'an' және 'the' артикльдерін қолданудың қарапайым ережелерін түсінікті мысалдармен көрсетеміз.
Белгісіздік артикльдері: 'a' және 'an' қашан қолданылады?
'A' және 'an' белгісіздік артикльдері деп аталады. Олар белгілі бір зат туралы емес, жалпылама, кез келген бір зат туралы айтқанда қолданылады. Ең басты ереже – олар тек саналатын, жекеше түрдегі зат есімдермен қолданылады.
- 'A' артикулі дауыссыз дыбыстан басталатын сөздердің алдына қойылады.
- *a book* (бір кітап, кез келген)
- *a table* (бір үстел)
- *a university* (бір университет) – назар аударыңыз, 'university' сөзі дауысты 'u' әрпінен басталғанымен, '[ju]' дауыссыз дыбысымен айтылады.
- 'An' артикулі дауысты дыбыстан басталатын сөздердің алдына қойылады.
- *an apple* (бір алма)
- *an idea* (бір ой, идея)
- *an hour* (бір сағат) – 'hour' сөзі дауыссыз 'h' әрпінен басталса да, ол оқылмайды, сөз дауысты '[aʊ]' дыбысынан басталады.
Белгілілік артикулі: 'the' қай кезде қажет болады?
'The' – белгілілік артикулі. Ол нақты, белгілі бір, бұрын айтылған немесе жалғыз зат туралы сөз болғанда қолданылады. 'The' артиклін жекеше және көпше түрдегі, саналатын және саналмайтын зат есімдермен де қолдануға болады.
- Сұхбаттасыңызға не туралы айтып жатқаныңыз белгілі болса:
- *Can you pass me the salt?* (Маған тұзды беріп жіберші?) – үстелдегі нақты тұз туралы айтылып тұр.
- Зат бұрын айтылған болса:
- *I bought a car. The car is red.* (Мен бір көлік сатып алдым. Сол көлік қызыл түсті.)
- Дүниеде жалғыз заттар туралы айтқанда:
- *the Sun* (Күн)
- *the Moon* (Ай)
- *the Earth* (Жер)
- Ең жоғары шырайдағы сын есімдермен:
- *the best student* (ең үздік студент)
- *the most interesting book* (ең қызықты кітап)
Қай жағдайда артикль мүлдем қолданылмайды?
Кейбір жағдайларда артикльді мүлдем қолданбау керек. Бұл "нөлдік артикль" деп аталады.
- Жалқы есімдермен: адам аттары, қалалар, көптеген елдер.
- *Asel lives in Almaty.* (Әсел Алматыда тұрады.)
- *I want to visit Japan.* (Мен Жапонияға барғым келеді.)
- Саналмайтын зат есімдермен жалпы мағынада:
- *I drink water.* (Мен су ішемін.) – жалпы су туралы
- *She needs information.* (Оған ақпарат керек.)
- Көпше түрдегі зат есімдермен жалпы мағынада:
- *Cats are beautiful animals.* (Мысықтар – әдемі жануарлар.)
Жиі қойылатын сұрақтар (FAQ)
'A university' немесе 'an university' – қайсысы дұрыс және неге? Дұрыс нұсқа – 'a university'. Себебі артикль таңдауы әріпке емес, бірінші дыбысқа байланысты. 'University' сөзі дауыссыз [j] дыбысынан басталады, сондықтан 'a' артикулі қолданылады.
Адам аттарының алдына 'the' қойыла ма? Әдетте, қойылмайды. Мысалы, 'the John' деп айту қате. Бірақ егер бүкіл отбасы туралы айтылса, 'the' қолданылады: *The Smiths are our neighbors.* (Смиттер отбасы – біздің көршілеріміз).
Елдердің атауларымен артикль қолданыла ма? Көп жағдайда қолданылмайды (*Kazakhstan*, *Germany*). Бірақ атауында *Kingdom*, *States*, *Republic* сөздері бар немесе көпше түрдегі елдермен 'the' қолданылады: *the United States*, *the United Kingdom*, *the Netherlands*.