Ағылшын тілінде 'Which' және 'That' сөздерін қашан және қалай дұрыс қолдану керек?
Ағылшын тілін үйренушілер үшін 'which' және 'that' сөздерін ажырату қиынға соғуы мүмкін. Екеуі де заттар мен ұғымдарға қатысты айтылғанымен, олардың қолданылу аясы әртүрлі және сөйлемнің мағынасына тікелей әсер етеді. Әсіресе, ресми жазылымда бұл ережелерді сақтау маңызды. Бұл мақалада біз 'which' пен 'that' сөздерінің аражігін ажыратып, оларды қатесіз қолдануды үйренеміз.
'Which' пен 'that' сөздерінің негізгі айырмашылығы неде?
Негізгі айырмашылық олардың сөйлемдегі бағыныңқы сөйлемді (clause) қалай анықтайтынына байланысты. 'That' сөзі шектеулі бағыныңқы сөйлемді (restrictive clause) бастаса, 'which' сөзі шектеусіз бағыныңқы сөйлемді (non-restrictive clause) бастайды. Бұл ережелерді үтірдің қойылуы арқылы оңай ажыратуға болады.
'That' сөзін шектеулі бағыныңқы сөйлемде қалай қолданамыз?
Шектеулі бағыныңқы сөйлем сөйлемнің негізгі мағынасы үшін өте маңызды ақпарат береді. Егер бұл бөлікті алып тастаса, сөйлемнің мағынасы толық болмайды немесе өзгереді. Мұндай сөйлемдерде 'that' алдынан үтір қойылмайды.
- Мысал 1: *The book that I bought yesterday is fascinating.*
- Түсіндірме: «Кеше мен сатып алған кітап өте қызық». Бұл жерде *'that I bought yesterday'* бөлігі қай кітап туралы айтылып тұрғанын нақтылайды. Егер оны алып тастасақ (*The book is fascinating*), қай кітап екені белгісіз болып қалады. Сондықтан бұл ақпарат маңызды.
- Мысал 2: *I want the phone that has the best camera.*
- Түсіндірме: «Мен ең жақсы камерасы бар телефонды қалаймын». Мұнда *'that has the best camera'* сөйлемнің негізгі ойын білдіреді. Сіз кез келген телефонды емес, нақты бір сипаттамасы бар телефонды қалап тұрсыз.
'Which' сөзін шектеусіз бағыныңқы сөйлемде қалай қолданамыз?
Шектеусіз бағыныңқы сөйлем сөйлемге қосымша, бірақ маңызды емес ақпарат қосады. Бұл бөлікті сөйлемнен алып тастаса да, негізгі мағына сақталады. 'Which' сөзімен басталатын мұндай сөйлемшелер әрқашан үтірмен ажыратылады.
- Мысал 1: *My new car, which is blue, needs to be washed.*
- Түсіндірме: «Менің көк түсті жаңа көлігімді жуу керек». Бұл жерде сіздің бір ғана жаңа көлігіңіз бар. Оның көк түсті екені – жай ғана қосымша ақпарат. *', which is blue,'* бөлігін алып тастасақ та (*My new car needs to be washed*), сөйлемнің негізгі мағынасы өзгермейді.
- Мысал 2: *The Eiffel Tower, which is in Paris, is a famous landmark.*
- Түсіндірме: «Парижде орналасқан Эйфель мұнарасы – әйгілі көрікті жер». Эйфель мұнарасының Парижде екені белгілі, сондықтан бұл – негізгі ойды толықтыратын қосымша мәлімет қана.
Есте сақтауға арналған қарапайым ереже қандай?
Егер сіз айтып тұрған қосымша ақпаратты сөйлемнен алып тастағанда негізгі ой өзгермесе және ол үтірмен бөлініп тұрса, 'which' сөзін қолданыңыз. Ал егер ол ақпарат сөйлемнің мағынасын нақтылау үшін өте маңызды болса, 'that' сөзін (үтірсіз) қолданыңыз.
Жиі қойылатын сұрақтар (ЖҚС)
Сөйлемде үтір болса, әрқашан 'which' қолдану керек пе?
Иә, егер бағыныңқы сөйлем зат есім туралы қосымша ақпарат беріп, үтірмен ажыратылса, 'which' қолданылады. Бұл оның маңызды емес, тек қосымша ақпарат екенін білдіреді.
'Which' және 'that' сөздері тек жансыз заттарға қатысты қолданыла ма?
Жалпы ереже бойынша, иә. Адамдарға қатысты 'who' (кейде 'that') қолданылады. 'That' шектеулі сөйлемдерде адамдарға да, заттарға да қатысты қолданыла алады (*The man that I saw*), бірақ 'which' тек заттар мен жануарларға қатысты айтылады.
Британдық және американдық ағылшын тілінде айырмашылық бар ма?
Американдық ағылшын тілінде жоғарыда айтылған ережелер қатаң сақталады. Ал британдық ағылшын тілінде кейде шектеулі бағыныңқы сөйлемдерде де 'which' қолданыла береді. Дегенмен, түсінікті болу үшін 'that' сөзін шектеулі сөйлемдерде қолданған әрқашан дұрыс.