'Am', 'is' және 'are' етістіктерін дұрыс қолдану үшін оларды сөйлемдегі бастауышпен сәйкестендіру қажет. 'Am' тек 'I' (мен) есімдігімен қолданылады. 'Is' жекеше түрдегі бастауыштармен, мысалы 'he', 'she', 'it' немесе жалғыз зат есіммен қолданылады. 'Are' көпше түрдегі бастауыштармен, мысалы 'we', 'they', көпше түрдегі зат есімдермен және әрқашан 'you' есімдігімен қолданылады.
Осы үш шағын сөзді меңгеру – ағылшын тілін үйрену жолындағы үлкен қадам. Бұл 'to be' етістігінің осы шақтағы ең жиі кездесетін формалары және олар көптеген қарапайым ағылшын сөйлемдерінің негізін құрайды. 'Am', 'is' және 'are' етістіктерін дұрыс қолдануды түсіну қарапайым, бірақ өте маңызды грамматикалық ережеге негізделген: бастауыш пен баяндауыштың үйлесуі. Осы ережелерді талдап, оларды әрқашан сенімділікпен қолдануды үйренейік.
‘To be’ етістігі дегеніміз не және ол не үшін қажет?
Ережелерге көшпес бұрын, осы негізгі етістіктің мағынасын тез түсініп алайық. 'To be' етістігі күйді, болмысты, сипаттаманы және орналасқан жерді білдіру үшін қолданылады. Ол бір нәрсенің не *екенін* немесе қандай *екенін* сипаттайды.
Оны математикадағы теңдік белгісі (=) сияқты елестетіңіз. Мысалы, "She is a doctor" сөйлемінде сіз "She = a doctor" (Ол = дәрігер) деп тұрсыз. 'Am', 'is', 'are' — осы маңызды етістіктің осы шақтағы формалары ғана.
Есімдіктермен ‘am’, ‘is’, ‘are’ қалай дұрыс қолданылады?
Ережелерді есте сақтаудың ең оңай жолы — әр етістік формасын оған сәйкес келетін есімдікпен байланыстыру. Есімдіктер (I, you, he, she, it, we, they) зат есімдердің орнына қолданылады.
‘Am’ етістігі қай кезде қолданылады?
Бұл — ең қарапайым ереже. 'Am' — 'I' (мен) есімдігінің серігі. Сіз 'am' етістігін тек бірінші жақта, жекеше түрде өзіңіз туралы айтқанда ғана қолданасыз.
- I am happy. (Мен бақыттымын.)
- I am learning English. (Мен ағылшын тілін үйреніп жатырмын.)
- I am from Kazakhstan. (Мен Қазақстаннанмын.)
‘Is’ етістігі қай кезде қолданылады?
'Is' үшінші жақта, жекеше түрде қолданылады. Бұған 'he' (ол, ер адамға), 'she' (ол, әйел адамға), 'it' (ол, жансыз затқа) есімдіктері және кез келген басқа жекеше зат есім (мысалы, 'the dog', 'my house', 'the water') жатады.
- He is my brother. (Ол менің ағам.)
- She is a teacher. (Ол мұғалім.)
- It is a beautiful day. (Бүгін тамаша күн.)
- The cat is sleeping. (Мысық ұйықтап жатыр.)
‘Are’ етістігі қай кезде қолданылады?
'Are' — барлық көпше түрдегі бастауыштарға және бір ерекше жекеше түрдегі бастауышқа — 'you' есімдігіне арналған етістік. Ол 'we' (біз), 'they' (олар) және кез келген көпше зат есіммен (мысалы, 'the dogs', 'my friends') қолданылады.
- We are excited for the trip. (Біз саяхатқа қуаныштымыз.)
- They are playing outside. (Олар сыртта ойнап жүр.)
- The books are on the table. (Кітаптар үстелдің үстінде.)
'You' туралы ескертпе: Ағылшын тілінде 'you' бір адамға (жекеше) немесе бір топ адамға (көпше) қатысты айтылуы мүмкін. Қалай болғанда да, 'you' есімдігімен әрқашан 'are' қолданылады.
- You are a good student. (Сен жақсы студентсің.) - Жекеше
- You are all good students. (Сендер/Сіздер жақсы студентсіңдер.) - Көпше
Зат есімдермен ‘is’ және ‘are’ қалай қолданылады?
Бұл да жекеше және көпше түр логикасына сүйенеді. Ең бастысы — сөйлемнің бастауышы болып тұрған зат есімнің біреу немесе бірнеше екенін анықтау.
- Жекеше зат есім + is: Егер бастауыш бір адам, орын немесе зат болса, 'is' қолданыңыз.
- My phone is on the desk. (Менің телефоным үстел үстінде.)
- The movie is interesting. (Фильм қызықты.)
- Көпше зат есім + are: Егер бастауыш бірнеше адам, орын немесе зат болса, 'are' қолданыңыз.
- My keys are in my pocket. (Менің кілттерім қалтамда.)
- Those flowers are beautiful. (Ана гүлдер әдемі.)
Сұраулы және болымсыз сөйлемдерді қалай құрастырамыз?
Негізгі құрылымды меңгергеннен кейін, сұраулы және болымсыз сөйлемдерді құру оңай. Бұл тек сөздердің орнын сәл өзгертуді қажет етеді.
- Сұраулы сөйлем: Сұрақ қою үшін 'am', 'is' немесе 'are' етістігін сөйлемнің басына, бастауыштың алдына қойыңыз.
- Хабарлы сөйлем: He is tired.
- Сұраулы сөйлем: Is he tired? (Ол шаршады ма?)
- Хабарлы сөйлем: They are ready.
- Сұраулы сөйлем: Are they ready? (Олар дайын ба?)
- Болымсыз сөйлем: Сөйлемді болымсыз ету үшін 'am', 'is' немесе 'are' етістігінен кейін 'not' сөзін қосыңыз.
- I am not late. (Мен кешіккен жоқпын.)
- She is not (isn't) from Spain. (Ол Испаниядан емес.)
- We are not (aren't) finished. (Біз әлі біткен жоқпыз.)
Қорытынды: Бастауыш пен баяндауыштың үйлесуін меңгеру
'Am', 'is' және 'are' етістіктерін дұрыс қолдануды түсіну — анық және сауатты сөйлеу мен жазу үшін негізгі дағды. Мұның бәрі бастауыш пен баяндауыштың үйлесуіне байланысты: етістікті жекеше немесе көпше бастауышпен сәйкестендіру. Қай есімдіктер мен зат есімдердің 'to be' етістігінің қай формасымен қолданылатынын есте сақтау арқылы сіз күрделірек сөйлемдер құруға және сенімді қарым-қатынас жасауға мықты негіз қалайсыз.
Жиі Қойылатын Сұрақтар (ЖҚС)
Неліктен бір адамға да ‘you are’ деп айтылады?
Тарихи тұрғыдан ағылшын тілінде 'you' есімдігінің жекеше түрі болған ('thou art'), бірақ ол бірнеше ғасыр бұрын қолданыстан шығып қалған. Қазіргі ағылшын тілінде 'you' грамматикалық тұрғыдан көпше түрдегі есімдік ретінде қарастырылады, сондықтан сіз бір адамға немесе жүз адамға сөйлесеңіз де, ол әрқашан 'are' етістігімен қолданылады.
‘Am’, ‘is’, ‘are’ етістіктерімен қысқартуларды қалай жасауға болады?
Қысқартулар — бұл бейресми сөйлеу мен жазуда қолданылатын қысқартылған формалар. Оларды есімдік пен етістікті біріктіру арқылы жасайсыз:
- I am → I'm
- He is / She is / It is → He's / She's / It's
- You are / We are / They are → You're / We're / They're
‘Everyone’ және ‘everybody’ сияқты сөздермен ‘is’ пе, әлде ‘are’ ме қолданылады?
'Is' етістігін қолдану керек. 'Everyone', 'everybody', 'someone', 'nobody' сияқты сөздер бірнеше адамға қатысты болғанымен, олар белгісіздік есімдіктері болып саналады және грамматикалық тұрғыдан жекеше түрде қолданылады. Мысалы: "Everyone is here." (Барлығы осында).
‘There is’ пен ‘there are’ тіркестерінің айырмашылығы неде?
Мұнда да сол жекеше/көпше ережесі қолданылады. 'There is' тіркесін бір зат туралы айтқанда қолданыңыз. 'There are' тіркесін бірнеше зат туралы айтқанда қолданыңыз. Ең бастысы — осы тіркестен *кейін* келетін зат есімге қарау. Мысалы: "There is a book on the table" (Үстелдің үстінде бір кітап бар), бірақ "There are three books on the table" (Үстелдің үстінде үш кітап бар).